Ova stranica je zaključana od daljih izmena anonimnih korisnika i novajlija zbog sumnjivog doprinosa istih, koji treba da se raspravi na stranici za razgovor

Hrvatska

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Republika Hrvatska
Republika Hrvatska  (hrvatski)
Himna: Lijepa naša domovino
Lepa naša domovino
Položaj Hrvatske
Glavni grad Zagreb
45°48′N 16°0′E / 45.800° SGŠ; 16.000° IGD / 45.800; 16.000Koordinate: 45°48′N 16°0′E / 45.800° SGŠ; 16.000° IGD / 45.800; 16.000
Službeni jezik hrvatski
Vladavina
Oblik države Parlamentarna republika
 — Predsednik Kolinda Grabar Kitarović
 — Predsednik Vlade Andrej Plenković
 — Predsednik Hrvatskog sabora Božo Petrov
Istorija
Nezavisnost
 — od SFR Jugoslavije 25. jun 1991.
Pristup u EU 1. jul 2013.
Geografija
Površina
 — ukupno 56.594 km2(126)
 — voda (%) 1,09
Stanovništvo
 — 2011. 4.284.889[1](128)
 — gustina 76/km2
Ekonomija
BDP / PKM ≈ 2014
 — ukupno $87.300 milijardi[2](67)
 — po stanovniku $20.392[2](46)
PHR (2014) 0,812[3](42) — veoma visok
Valuta Hrvatska kuna1
 — kod valute HRK
Ostale informacije
Vremenska zona UTC +1 (CET)
UTC +2 (CEST)
Internet domen .hr
Pozivni broj +385

1 Do 1994. hrvatski dinar

Hrvatska, zvanično Republika Hrvatska, država je u južnoj Evropi.[4] Ona je geografski panonska, sredozemna i balkanska zemlja, smeštena na prelazu iz srednje u jugoistočnu Evropu. Glavni i najveći grad je Zagreb. Sa 1.107.115 stanovnika u široj okolini po popisu stanovništva iz 2011. godine, on je kulturno, univerzitetsko, privredno i administrativno središte. Hrvatska se graniči sa Mađarskoj, Srbijom, Bosnom i Hercegovinom, Crnom Gorom i Slovenijom.

Teritorija Republike Hrvatske se nakon Prvog svjetskog rata nalazila u sastavu više zajedničkih država Južnih Slovena, prvobitno u sastavu Kraljevine Jugoslavije (kratak period je nosila naziv Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca), potom u sastavu Socijalističkoj Federativnoj Republici Jugoslaviji. Nakon referenduma o nezavisnosti 1991. godine Hrvatska postaje nezavisna država.

U Organizaciju ujedinjenih nacija je primljena 1992. godine. Članica je Svetske trgovinske organizacije i NATO-a.

Hrvatska je postala zvaničan kandidat za članstvo u Evropskoj uniji 2004. godine a punopravna članica 1. jula 2013. godine.

Istorija

Ovaj članak je deo serije o istoriji Hrvatske
Istorija Hrvatske
Grb Hrvatske

Praistorija

Na prostoru Hrvatske je otkriveno pedesetak nalazišta čoveka kamenog doba. U pećini Šandalja u blizini Pule pronađeni su najstariji predmeti oblikovani rukom na tlu Hrvatske. Izrađeni su od kamena, a obrađeni okresivanjem. Najvažnije nalazište otkrio je Dragutin Gorjanović Kramberger 1899. godine u špilji na Hušnjakovom brdu kod Krapine gde je našao ostatke neandertalskog čoveka i njegovog oruđa. Nalazišta krapinskog pračoveka jedno je od najvažnijih u Evropi. Krapinski pračovek je živeo je oko 130 hiljada godina pre nove ere.

Ljudi mlađeg kamenog doba na prostoru Hrvatske su živjeli u plodnim nizinama reka i uz Jadransko more. Prema prostoru najvažnijih nalazišta razlikuju se četiri kulture. Starčevačka kultura se prostirala delom severne Hrvatske, a nositelji su ratari i stočari koji su živeli u sojenicama i proizvodili keramiku koju su bojili crvenom bojom. Sopotska kultura prostirala se na prostoru Slavonije. Danilska kultura se prostirala uz obale Jadrana. Hvarska kultura se prostirala na južnim dalmatinskim ostrvima. Danilska i Hvarska kultura pripadaju krugu impreso keramike koja se odlikuje posudama crveno-smeđe boje ukrašenima otiscima školjaka, morskim puževa i zarezima učinjenim oštrim predmetima.

Na prelazu iz mlađeg kamenog u metalno doba na prostoru Srema i Slavonije prostirala se Vučedolska kultura. Na prostoru pored Dunava pronađena su kuće pravougaonog oblika, oružje od glačanog kamena i kalupi za livenje bakarnih sekira. Poznat je nalaz posude u obliku ptce poznat pod nazivom Vučedolska golubica. Najvažnija kultura bronzanog doba je vinkovačka kultura koja nastavlja tradiciju vučedolske. Ostala važnija nalazišta su Nezakcij u Istri, Donja Dolina na Savi i Ripač na Uni. U kasnom bronzanom dobu proširila se u severnom Hrvatskom kultura polja sa urnama, nazvane prema glinenim posudama u koje se spremao pepeo pokojnika, sa nalazištima blizu Zagreba i Velike Gorice.

U metalnom dobu pojavili su se prvi poznati narodi na hrvatskom tlu. Keltski narodi pojavili su se u 4. veku p. n. e., a živeli su na području severno od Save i Kupe. Sa sobom su doneli lončarsko kolo i veštinu kovanja novca. Od keltskih plemena na panonskom tlu treba spomenuti Skordiske i Tauriske. Iliri su živeli na prostoru južno od Save, a najvažniji narodi su Histri, Liburni, Japodi, Delmati i Ardijejci. Oni su gradili kamena utvrđenja koje se nazivaju gradine. Stanovnici priobalja su bili poznati po brodograditeljskom i pomorskom umeću. Poznati po gradnji brodova i gusarenju bili su Liburni. Male i brze lađe kojima su plovili zvale su se lembi. Rimljani su po liburnskom uzoru izgrađivali vlastite ratne brodove koje su nazvali liburne.

Grci, Iliri i Rimljani

Grci su počeli osnivati svoje kolonije na istočnim jadranskim obalama krajem 4. veka p. n. e. Prva naseobina je bila Korkira Melajna na Korčuli koji su osnovali stanovnici ostrva Krf. Sirakuški tiranin Dionizije Stariji osnovao je koloniju Isu na ostrvu Vis. U blizini Lumbarde na Korčuli je osnovana kolonija o čijem osnivanju svedoči zapis Lumbardska psefizma. Stanovnici ostrva Paros osnovali su Far u Starom Gradu na Hvaru, a važne kolonije su i Tragurij u Trogiru i Epetij u Stobreču. Između kolonija i matičnog polisa razvijale su se snažne kulturne i trgovačke veze.

Gusarenje ilirskih naroda dovelo ih je u sukob s Rimljanima koji su od kraljice Teute tražili da svojim podanicima zabrani gusarenje, ali ona je to odbila. Rimljani su pokrenuli tri ilirska rata kojima uništavaju Ilirsko kraljevstvo koje je 167. p. n. e. podeljeno na tri oblasti pod vrhovnom rimskom vlašću. Konačno osvajanje završeno tek početkom prvog veka posle propasti Batonovog ustanka.

Tada je uspostavljena granica na Dunavu, a jedinstveni Ilirik je podeljen na dve rimske provincije Panoniju i Dalmaciju. Ilirske provincije zbog geografskog položaja i prirodnih bogatstava ubrajale su se u važnije provincije Carstva. Najstarije kolonije u Dalmaciji bile su Salona, sedište rimskog namesnika i privredno središte, Narona kao trgovačko i lučko središte i Jadera i Pola. U Panonija najvažniji su bili Siscija. Jedan od najvažnijih rimskih spomenika uopšte je palata cara Dioklecijana podignuta nedaleko od Salone. Pulski amfiteatar bio je jedan od najvećih u Carstvu.

Podelom Rimskog carstva, teritorija Hrvatske je pripala Zapadnom rimskom carstvu. Tokom 5. veka poslednji zapadnorimski car Julije Nepot je vladao svojim malim carstvom iz Dioklecijanove palate sve do svoje smrti 480. godine. Za vreme Justinijana Istočno rimsko carstvo je zavladalo tim prostorima. U avarskoj invaziji u prvoj polovini 7. veka porušeni su skoro svi rimski gradovi. Romansko stanovništvo se povuklo u bolje branjene položaje na obali, ostrvima i planinama. Današnji Dubrovnik je osnovalo romansko stanovništvo iz porušenog Cavtata.

Doseljavanje Hrvata

Oton Iveković - „Dolazak Hrvata na Jadran“

Hrvati su se doselili na područje današnje Hrvatske tokom 7. veka. Nakon dolaska i dugotrajnih borbi Hrvati su pobedili Avare i zavladali njihovom zemljom. Prostor koji su naselili nalazio se između reke Drave i obala Jadranskog mora. Kad su došli u novu domovinu Hrvati su bili mnogobošci, a Hrvati hrišćanstvo će primiti iz romanskih gradova u Dalmaciji i od franačkih misionara. Tokom 8. i 9. veka osnovane su kneževine Panonska Hrvatska i Primorska Hrvatska, koje su u početku bile franački vazali. Knez Trpimir je osnivač narodne dinastije Trpimirovića. Knez Branimir o svom dolasku na vlast u pismu obavestio je papu Jovana VIII. U povratnom pismu papa obavještava Branimira da je blagoslovio njega, njegov narod i državu, što je u stvari prvo međunarodno priznanje nezavisnosti Hrvatske. Kameni ulomak iz šopota kraj Benkovca spominje Branimira kao kneza Hrvata, i to je najstariji kameni zapis hrvatskog imena.

Kraljevstvo Hrvatska

Oton Iveković - „Krunisanje kralja Tomislava“

Dolaskom dinastije Trpimirovića na čelo Primorske Hrvatske počinje njen uspon, a prvi hrvatski kralj Tomislav je istisnuo Mađare iz Panonske Hrvatske i ujedinio je sa Primorskom Hrvatskom. Na upravu je dobio i vizantijsku Dalmaciju. Stjepan Držislav je postao prvi hrvatski kralj s titulom kralj Hrvatske i Dalmacije. Srednjovekovno hrvatsko kraljevstvo je najveću moć steklo za vreme kraljeva Petra Krešimira IV Trpimirovića i Dmitra Zvonimira. Petar Krešimir je pod svoju upravu stavio dalmatinske gradove, Slavoniju i pripojio Neretvansku kneževinu i delove Bosne. Zvonimir je od legata tadašnjeg pape Grgura VII Gebizona 1075. u crkvi u Solinu krunisan za kralja Hrvatske i Dalmacije. Iz tog vremena potiče Baščanska ploča, prvi dokument zapisan na hrvatskom jeziku na glagoljici.

Poslednji hrvatski kralj Petar Svačić je poginuo u bici sa ugarskim kraljem Kolomanom 1097, a Hrvatska je ušla uniju sa Ugarskom.

Hrvatska i Ugarska

Teritorija oko grada Dubrovnika je bilo organizovano u posebnu slovensku državu. Glavne prihode Dubrovačka republika je ubirala od trgovine, a postojala je sve do 1808.

Hrvatske teritorije su u 15. veku ugrožavali Turci, koji su naneli težak poraz vojsci hrvatskih velikaša na Krbavskom polju 1492. Nakon poraza Ugarske u Mohačkoj bici 1526. i pogibije kralja Lajoša II, hrvatsko plemstvo je 1527. izabralo Ferdinanda Habzburškog za kralja Ugarske nasuprot Jovanu Zapolji.

Dubrovačka republika

Zidine Dubrovnika
Dubrovačka republika do 1808.

Grad Dubrovnik je osnovan u 7. veku nakon što su avarski i slovenski napadači uništili romanski grad Epidaur (današnji Cavtat). Preživelo romansko stanovništvo je pobeglo na obližnje malo ostrvo, gde su osnovali naselje Raguza. Sloveni su na drugoj strani obale osnovali svoje naselje. Kasnije je prostor između ostrva i kopna zatrpan, a dva naselja su se spojila u jedno, a romansko stanovništvo se asimilovalo među Slovene.

Tokom Četvrtog krstaškog rata grad je dospeo pod kontrolu Mletačke republike sve do Zadarskog mira 1358. kada je Mletačku republiku savladalo Ugarsko-hrvatsko kraljevstvo, pa je Dubrovačka republika postala vazal tog kraljevstva. U narednih 450 godina Dubrovačka republika je bila prvo otomanski, a zatim i habzburški vazal. Tokom ovog perioda republika se obogatila zahvljajujući trgovini.

Dubrovačka republika je tokom renesanse i baroka bila značajan kulturni centar Južnih Slovena. Pored pesnika i pisaca poput Marina Držića i Ivana Gundulića, najpoznatija osoba iz Dubrovačke republike je bio naučnik Ruđer Bošković, član Kraljevskog društva i Ruske akademije nauka. Dubrovačka republika je postojala sve do 1808. kada ju je pokorila Napoleonova Francuska.

Hrvatska u Habzburškoj Monarhiji

Nizom ratova Habzburška monarhija i Mletačka republika su preotimale teritorije od Osmanskog carstva, a na naseljavali su se Srbi koji su bili voljni da se bore protiv Turaka. Tako je u Habzburškoj monarhiji formirana Vojna krajina koja će doprineti odbrani Monarhije od Turaka. Napoleon Bonaparta je početkom 19. veka pokorio Mletačku republiku i Dubrovnik, a njihove teritorije je uključio u Ilirske provincije, koje su nakon njegovog poraza i Bečkog kongresa pripale Habzburškoj monarhiji.

20. vek

Kraljevina Hrvatska i Slavonija pred Prvi svetski rat
Mapa NDH, 1941. godine

Nakon Prvog svetskog rata (1914—1918) i raspad Austrougarske, Hrvatska je ušla u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, dok su Istra, Rijeka i Zadar potpali pod italijansku vlast. Veći deo područja današnje Hrvatske je u Kraljevini SHS (od 1929. preimenovana u Kraljevina Jugoslavija) je 1939. organizovan u Banovinu Hrvatsku.

Tokom Drugog svetskog rata (1941—1945), ustaše su uz pomoć Nemačke osnovale Nezavisnu Državu Hrvatsku. Ustaše su tokom svoje vladavine izvršile brojne zločine i genocid nad Srbima, Jevrejima i Romima, kao i na političkim protivnicima kvislinškom režimu nezavisno od njihove nacionalnosti. Još u leto 1941. ustaška vlast, koju je predvodio poglavnik Ante Pavelić, osnovala je koncentracione logore za mučenje i ubijanje civila, najviše Srba, Jevreja i Roma. Logori koji su bili čuveni po svom broju žrtava kao i načinu mučenja ljudi su: Jasenovac, Jadovno, Danica, Gospić, Tenja, Stara Gradiška, Đakovo i dr. NDH je jedina država koja je imala koncentracione logore za decu u Jastrebarsko. Procenjuje se da je ustaška vlast tokom 1941—1945. ubila više stotina hiljada Srba na teritoriji NDH.

U prvim mesecima postojanja NDH na njenoj teritoriji javila su se dva pokreta otpora. Jedan je bio četnički, koji je predvodio prvo Mane Rokvić, a kasnije vojvoda Momčilo Đujić; i drugi partizanski pokret koji je predvodila Komunistička Partija Jugoslavije na čelu sa Titom.

Nakon poraza NDH, Hrvatska je organizovana u jednu od šest republika nove socijalističke Jugoslavije. Socijalistička Hrvatska je osnovana u Topuskom za Trećem zasedanju ZAVNOH-a, maja 1944. Kasnije 1946. godine SR Hrvatska je dobila novi Ustav koji je imao dva ravnopravna konstitutivna naroda: Hrvati i Srbi, uz nacionalne manjine kao što su: Mađari, Italijani, Česi, Rusini i Ukrajinci. Društveno-ekonomsko uređenje je bilo socijalističko.

Skupština SFRJ je još krajem 1989. donela amandmane na Ustav Jugoslavije, kojima je omogućen višepartijski sistem. Što je dovelo do toga da se početkom 1990. osnivaju nove stranke u Jugoslaviji. Aprila i maja 1990. godine u SR Hrvatskoj su održani višestranački izbori gde je pobedila opcija HDZ i njen predsednik Franjo Tuđman. Od oktobra 1990. HDZ i nova vlast u Zagrebu su pokrenuli ilegalan uvoz naoružanja za potrebe članova HOS, HDZ i rezervnog sastava MUP-a Hrvatske. Cilj je bio proterati Srbe iz Hrvatske.[5]

Hrvatska je 1991, nakon pada komunizma u SFRJ, proglasila nezavisnost od SFRJ, što je dovelo do Rata u Hrvatskoj (1991—1995) između nove države Hrvatske i Srba na teritoriji koju je obuhvatala dotadašnja jugoslovenska republika Hrvatska, organizovanih u Republiku Srpsku Krajinu. Hrvatska je tokom rata postala članica Ujedinjenih nacija, 1992. Rat je okončan pobedom Hrvatske uz pomoć NATO-a, proterivanjem i ubijanjem velikog broja srpskog stanovništva iz Hrvatske u operacijama Oluja i Bljesak te ubijanjem srpskog i drugog stanovništva u međusobnim sukobima. Pored ova dva pogroma, hrvatska vojska je imala i niz manjih akcija progona srpskog i drugog nehrvatskog stanovništva: Maslenica, Medački džep, Miljevački plato itd. Srpsko stanovništvo je progonjeno tokom rata i u sledećim gradovima: Zadar, Šibenik, Sisak, Vukovar, Osijek, Đakovo, Zagreb, Split, Dubrovnik, Vinkovci i dr.[5][6]

Geografija

Položaj

Hrvatska se nalazi u jugoistočnoj Evropi na Balkanskom poluostrvu. Teritorija Hrvatske zauzima približno 87.700 km², od kojih je 56.592 km² na kopnu i oko 31.067 na moru. Njen oblik podseća na potkovicu, a graniči se sa Slovenijom na severozapadu, Mađarskom na severu, Srbijom na istoku, Crnom Gorom na jugu, Bosnom i Hercegovinom duž reke Save i Dinarskog planinskog masiva i Italijom preko Jadranskog mora. Mali deo teritorije oko grada Dubrovnika Hrvatske je odvojen od matice delom kojim Bosna i Hercegovina izlazi na Jadran, gde je grad Neum.

Ukupna dužina kopnenih granica Hrvatske je 2197 km, od toga je granica sa Bosnom i Hercegovinom 932 km, 670 km sa Slovenijom, 329 km sa Mađarskom, 241 km sa Srbijom i 25 km sa Crnom Gorom. Na severnom Jadranu dodiruju se teritorijalne vode Hrvatske i Italije. Dužina jadranske obale je 1778 km (računajući ostrva 6176 km).

Geologija i reljef

Topografska mapa Hrvatske

Prema klimi i reljefu, Hrvatska se može podeliti u tri celine: kontinentalnu, dinarsku i jadransku.

Panonska Hrvatska zauzima jugozapadni deo Panonske nizije, prošaran niskim planinama i rekama Savom, Dravom i Dunavom. U ovom delu zemlje vlada umerena konitinentalna klima. Ova oblast se može dalje podeliti na severnu Hrvatsku i Slavoniju. Severna Hrvatska zauzima deo oko reke Kupe do mađarske granice i čine ga: deo oko reka Save i Kupe sa gradovima Zagreb, Karlovac i Sisak koji je ekonomski i demografski centar države, Hrvatsko Zagorje i Prekomurje između reka Drave i Mure. Slavonija je ravnica između Save, Drave i Dunava, a često se u nju ubrajaju Baranja (oko donjeg toka Drave) i Zapadni Srem.

Brojni zalivi i drage su odlike jadranske obale

Dinarske planine spadaju u red srednjih planina po visini i granica su između Jadranskog i Crnomorskog sliva. Ovaj deo uključuje brdski deo Gorskog Kotara od Rijeke do Karlovca, doline Liku i Krbavu između planine Velebit i bosansko-hercegovačke granice, kao i planine Dalmacije (Dinara (1.831 m), Kamešnica (1.809 m), Biokovo (1.762 m) i Svilaja (1.508 m)).

Jadranski obalni deo se sastoji uglavnom od kraških predela i ima mediteransku klimu. Jadranska obala Hrvatske je izuzetno razuđena. Hrvatskoj pripada 1246 ostrva, od kojih je 47 naseljeno. Širina obalskog dela značajno varira. Dok je na nakim mestima široka tek nekoliko kilometara (ispod Velebita i Biokova), na nekim mestima zalazi dublje u kopno. Veliki deo hrvatskih reka koje se ulivaju u Jadransko more je kratko, a jedini izuzetak je Neretva.

Istorijski se obalni deo može podeliti u tri regiona:

Vode

Wiki letter w.svg Ovaj odeljak treba proširiti.

Reke Hrvatske pripadaju Jadranskom i Crnomorskom slivu. Najduže reke su Sava (562 km), Drava (305 km), Kupa (296 km).

Klima

Hrvatska ima raznoliku klimu. Na severnom i i istočnom delu je kontinentalna, mediteranska na obalama, a umereno kontinentalna klima preovlađuje u severno-centralnom regionu. Prosečna temperatura u unutrašnjosti u januaru je 0 do 2 °C, a u avgustu 19 do 23 °C, dok je prosečna temperatura u primorju od 6 do 11 °C u januaru i 21 do 27 °C avgustu.

S prosečno 2.600 sunčanih sati u godini jadranska obala je jedna od najsunčanijih u Sredozemlju, a temperatura mora leti je od 25 °C do 27 °C. Na Jadranskog obali Hrvatske duvaju tri vetra: jugo (sa mora na kopno), bura (sa kopna na more) i maestral.

Flora i fauna

Wiki letter w.svg Ovaj odeljak treba proširiti.

Nacionalni parkovi

U Hrvatskoj postoji 8 nacionalnih parkova:

Ime Osnovan Veličina (ha) Slika
Plitvička jezera 1949. Plitvice01.jpg
Nacionalni park Paklenica 1949. 8.500 Nationalpark Paklenica Schlucht.JPG
Nacionalni park Risnjak 1953. 3.041 Risnjak-Gorski Kotar.JPG
Nacionalni park Mljet 1960. 5.375 Great Lake, Island of Mljet, Croatia.JPG
Nacionalni park Kornati 1980. 22.000 Kornati.jpg
Nacionalni park Brioni 1983. Brijuni.jpg
Nacionalni park Krka 1985. Vodopad Skradinski buk na Krki
Severni Velebit 1999. 10.900 Nationalpark Nord-Velebit.JPG

Administrativna podjela

Hrvatska se sastoji od 20 županija i jednog grada kao posebne teritorijalne jedinice:

Counties of Croatia.png
Županije Glavni grad
1 Zagrebačka županija Zagreb
2 Krapinsko-zagorska županija Krapina
3 Sisačko-moslavačka županija Sisak
4 Karlovačka županija Karlovac
5 Varaždinska županija Varaždin
6 Koprivničko-križevačka županija Koprivnica
7 Bjelovarsko-bilogorska županija Bjelovar
8 Primorsko-goranska županija Rijeka
9 Ličko-senjska županija Gospić
10 Virovitičko-podravska županija Virovitica
11 Požeško-slavonska županija Požega
12 Brodsko-posavska županija Slavonski Brod
13 Zadarska županija Zadar
14 Osječko-baranjska županija Osijek
15 Šibensko-kninska županija Šibenik
16 Vukovarsko-sremska županija Vukovar
17 Splitsko-dalmatinska županija Split
18 Istarska županija Pula
19 Dubrovačko-neretvanska županija Dubrovnik
20 Međimurska županija Čakovec
21 Grad Zagreb Zagreb

Stanovništvo

Etnička karta Hrvatske 2001. godine
Kretanje broja stanovništa u Hrvatskoj u od 1992. do 2003.

Prema popisu iz 2011. u Hrvatskoj je živelo 4.284.889 stanovnika. Hrvatska je naseljena većinom Hrvatima. U manjine se svrstavaju, Srbi (u poslednjem ratu njihov broj se značajno smanjio), Bošnjaci, Italijani, Mađari i drugi.

Popis 2011.[7]
Hrvati
  
3.874.321 90,42 %
Srbi
  
186.633 4,54 %
Bošnjaci
  
31.479 0,73 %
Italijani
  
17.807 0,42 %
Albanci
  
17.513 0,41 %
Romi
  
16.975 0,40 %
Mađari
  
14.048 0,33 %
Slovenci
  
10.517 0,25 %
Česi
  
9.641 0,22 %
Slovaci
  
4.753 0,11 %
Crnogorci
  
4.517 0,11 %
Makedonci
  
4.138 0,10 %
Nemci
  
2.965 0,07 %
Rusini
  
1.936 0,05 %
Ukrajinci
  
1.878 0,04 %
Rusi
  
1.279 0,03 %
Poljaci
  
672 0,02 %
Jevreji
  
509 0,01 %
Rumuni
  
435 0,01 %
Turci
  
367 0,01 %
Bugari
  
350 0,01 %
Austrijanci
  
297 0,01 %
Vlasi
  
29 0,00 %
ostali
  
8.052 0,19 %
regionalna pripadnost
  
27.225 0,64 %
verska pripadnost
  
10.182 0,24 %
neraspoređeno
  
731 0,02 %
neizjašnjeni
  
26.763 0,62 %
nepoznato
  
8.877 0,21 %
ukupno: 4.284.889

Prema popisu 2001. u Hrvatskoj je živelo 4.437.460 stanovnika. Prosečni životni vek u Hrvatskoj je oko 78 godina (2012).[8] Zbog malog broja rođene dece, broj stanovnika se smanjuje.

Stanovništvo prema nacionalnosti (popis 2001)
1. Hrvati 3.977.171 (89,63%) 7. Slovenci 13.173 (0,30%)
2. Srbi 201.631 (4,54%) 8. Česi 10.510 (0,24%)
3. Bošnjaci 20.755 (0,49%) 9. Romi 9.463 (0,21%)
4. Italijani 19.636 (0,44%) 10. Crnogorci 4.926 (0,11%)
5. Mađari 16.595 (0,37%) 11. Slovaci 4.712 (0,11%)
6. Albanci 15.082 (0,34%) 12. Makedonci 4.270 (0,10%)

Izvor: http://www.dzs.hr

Prema popisu iz 1991. kao Hrvati se izjasnilo 78,1 % građana, a kao Srbi 12,1 %(581.633).[traži se izvor]--> Srbi su do rata živeli u Lici, Kordunu, Baniji i Slavoniji. Glavne oblasti naseljene italijanskom manjinom je zapadni deo Istre i Rijeka. Mađari i Slovaci žive u istočnoj Slavoniji, a Česi u zapadnoj Slavoniji. Bošnjaci, Albanci i Makedonci žive po celoj Hrvatskoj, naročito u gradovima.

Najdominantnija religija je hrišćanska (rimokatolička, zatim pravoslavna) i u manjem broju islamska.

Prema rezultatima genetskih istraživanja, među stanovništvom Hrvatske su najzastupljenije sledeće patrilinearne (Y-DNK) haplogrupe:[9]

Najveći gradovi

 

Izvor: Popis stanovništva 2011.
Grad Teritorija Populacija
Zagreb
Zagreb
Split
Split
Rijeka
Rijeka
Osijek
Osijek
1. Zagreb Grad Zagreb 686.568 Zadar
Zadar
Pula
Pula
Slavonski Brod
Slavonski Brod
Karlovac
Karlovac
2. Split Splitsko-dalmatinska 165.893
3. Rijeka Primorsko-goranska 127.498
4. Osijek Osječko-baranjska 83.496
5. Zadar Zadarska 70.674
6. Pula Istarska 57.765
7. Slavonski Brod Brodsko-posavska 53.473
8. Karlovac Karlovačka 46.827
9. Varaždin Varaždinska 38.746
10. Šibenik Šibensko-kninska 34.242
11. Sisak Sisačko-moslavačka 33.049
12. Vinkovci Vukovarsko-srijemska 31.961
13. Velika Gorica Zagrebačka 31.341
14. Dubrovnik Dubrovačko-neretvanska 28.113
15. Bjelovar Bjelovarsko-bilogorska 27.099
16. Vukovar Vukovarsko-srijemska 26.716
17. Koprivnica Koprivničko-križevačka 23.896
18. Solin Splitsko-dalmatinska 20.080
19. Zaprešić Zagrebačka 19.574
20. Požega Brodsko-posavska 19.565

Politika

Od usvajanja ustava 1990, Hrvatska je parlamentarna demokratija.

Hrvatska je članica:
Ujedinjenih nacija
Saveta Evrope
Nato-a
OEBS-a
Pakta za stabilnost
Evropske unije
Banski dvori u Zagrebu - sedište vlade Republike Hrvatske

Predsednik Republike Hrvatske se bira svake pete godine. On je ujedno i vrhovni komandant oružanih snaga. Obaveza mu je da vrši sastanke sa premijerom i predstavnicima parlamenta. Ima i određenu ulogu u definisanju spoljne politike države. Sadašnja predsednica Hrvatske je Kolinda Grabar Kitarović.

Hrvatski sabor je zakonodavno telo koje čini 160 poslanika izabranih na to mesto na četiri godine. Zasedanja Sabora se održava od 15. januara do 15. jula, i od 15. septembra do 15. decembra. Predsednik Hrvatskog sabora je Boris Šprem iz Socijaldemokratske partije.

Vlada Hrvatske je vođena od strane predsednika Vlade (premijera), koji ima 4 potpredsednika i 15 ministara različitih resora. Vlada je odgovorna za raspolaganje budžetom, primenjivanje zakona i rukovođenje domaće i inostrane politike republike. Sadašnji premijer Hrvatske je Zoran Milanović iz Socijaldemokratske partije.

Hrvatski pravni sistem se sastoji od Vrhovnog suda, Županijskih sudova i opštinskih sudova. Ustavni sud je odgovoran za regularno sprovođenje ustava.

Prema izveštaju Amnesti Internešnal,[10] Vlada Hrvatske nije učinila dovoljan napor da istraži navode o ratnim zločinima nad Srbima i nestancima Srba. Pod ovim se podrazumeva: ispitivanje ratne odgovornosti, izvođenje pred pravdu odgovornih lica i reparacija porodicama žrtava. U zaključku se navodi da Hrvatska nije uradila dovoljno da se obračuna sa svojom ratnom prošlošću i zločinima nad Srbima počinjenim tokom rata.

Osim diskriminacije, tokom 2006. godine dogodili su se bombaški napadi, kao i ubistva pripadnika srpske manjine.[11]

Privreda

Brodogradnja je jedna od izvoznih grana privrede Hrvatske

Hrvatska privreda se temelji na kapitalizmu. Kasnih 80-ih, na početku tranzicije iz socijalističke privrede, njena pozicija je bila na zavidnom nivou, ali su rat i privatizacija doveli do stagniranja i propadanja dela industrije.

Hrvatska privreda je bazira na raznolikim granama privrede, naročito na lakoj.[traži se izvor] Turizam je najznačajniji izvor prihoda. Sa preko 8,5 miliona turista 2005, godine, oko 10 miliona 2006. godine, Hrvatska je osamnaesta najpopularnija turistička destinacija u svetu. Direktna zarada samo od turizma iznosila je 2006. godine, prema zvaničnoj proceni 6,3 milijarde evra.[traži se izvor].-->

Hrvatska je visoko zadužena zemlja sa oko 34 milijardi dolara duga sredinom 2006,[12] 33,4 milijarde evra ili 52 milijarde dolara 2008[13] i 42,9 milijardi evra krajem 2009.[14] Bruto domaći proizvod po kupovnoj moći za 2005. iznosio je 12.158 dolara ili 45,2 % proseka Evropske unije, a prosečna neto plata oko 650 evra.

Glavni problem je strukturalna nezaposlenost koja je krajem 2006 iznosila 17%[15], praćena nedovoljnim ekonomskim reformama.[traži se izvor] Problemi privrede se takođe mogu naći i u društvenim preduzećima koja teže za privatizacijom što je glavna karakteristika tranzicione privrede.[traži se izvor]

Hrvatska ima ogroman spoljni dug [16], i veliki budžetski deficit, koji je uspela značajno da smanji tokom 2006. godine. Privredni rast u Hrvatskoj je prvih šest godina 21. veka stabilizovan na 4-5%, zemlja se priprema za članstvo u Evropskoj uniji koja je najznačajniji trgovinski partner.(Italija je prvi, a Nemačka drugi trgovinski partner Hrvatske[traži se izvor]). Od 1. aprila 2009.-te godine Hrvatska je punopravna članica NATO-a.

Dubrovnik, hrvatska turistička destinacija
Plaža u Makarskoj

Turizam

Turizam je u Hrvatskoj je vrlo razvijen, delimično zbog njene dugačke morske obale i dobro očuvanih primorskih gradova iz vremena renesanse. Turizam u unutrašnjosti zemlje, osim glavnog grada Zagreba, baroknog grada Varaždina i nekoliko srednjovekovnih zamaka, je slabije razvijen. U državi se nalazi i osam nacionalnih parkova.

Saobraćaj

Hrvatska se nalazi na raskrsnici panevropskih koridora 5 (jadranska obala-Ukrajina) i 10 (srednja Evropa-Turska). Hrvatska ima razvijenu železničku mrežu, kojom upravljaju Hrvatske željeznice.

Glavni aerodromi se nalaze u Zagrebu, Zadru, Splitu, Dubrovniku, Rijeci (na ostrvu Krk), Osijeku i Puli. Kroacija erlajns je nacionalni avio-prevoznik. Razvijen sistem feribota, kojim upravlja Jadrolinija, opslužuje ostrva Hrvatske i povezuje ih sa primorskim gradovima. Feriboti takođe saobraćaju do Italije.

Kultura

Šest gradova u Hrvatskoj (ili određene građevine u njima) uvršteni su u UNESKO-v spisak svetske baštine: Poreč, Zadar, Šibenik, Trogir, Split i Dubrovnik. Hrvatska ima i osam nacionalnih parkova: Brioni, Kornati, Krka, Mljet, Paklenica, Plitvička jezera, Risnjak i Severni Velebit.

Značajni hrvatski vajari su bili Juraj Dalmatinac i Ivan Meštrović. Među slikarima se izdvajaju Vlaho Bukovac i Ivan Generalić. Ivan Mažuranić, August Šenoa i Miroslav Krleža se smatraju klasicima hrvatske književnosti, koja baštini i renesansno-baroknu Dubrovačku književnost.

Muzika

Muzika u Hrvatskoj se razvijala pod uticajem mediteranske muzike, muzike iz centralne Evrope i muzike sa Balkanskog poluostrva. U Slavoniji su tamburaši deo tradicije, dok su klape tradicionalne na primorju. Za dinarske krajeve su karakterističane pesme zvane gange i muzički stilovi šijavica i ojkavica, u Istri je popularna pentatonska istarska lestvica, a u okolini Dubrovnika ples linđo.

U Hrvatskoj je popularna rok i pop muzika, dok turbofolk muzika postaje popularnija kod mladih. Grupa Riva je pobedila na Pesmi Evrovizije 1989, a Pesma Evrovizije 1990. je održana u Zagrebu.

Hrvatski grupe i pevači zabavne muzike su tradicionalno popularni u celom regionu. U vreme SFRJ to su bili: Mišo Kovač, Arsen Dedić, Tereza Kesovija, Oliver Dragojević, grupe Magazin i Novi fosili. U noviju generaciju hrvatskih muzičara spadaju: Doris Dragović, Vana, Boris Novković, Džiboni i Severina Vučković.

Legende hrvatskog roka su grupe Azra, Prljavo kazalište, Parni valjak i Haustor.

Film

Filmska umetnost u Hrvatskoj nema dugačku tradiciju kao u ostalim susednim centralnoevropskim zemljama. Ozbiljan početak filmske umetnosti počeo je sa usponom jugoslovenske filmske industrije krajem 1940ih osnivanjem Jadran filma. Poznata je Zagrebačka škola crtanog filma, a crtani film nastao pod uticajem te škole je „SurogatDušana Vukotića, koji je osvojio Oskara za najbolji kratki animirani film. U pulskoj areni se od 1953. održava Festival igranog filma.

Najpoznatiji reditelji iz Hrvatske su Branko Bauer, Lordan Zafranović i Vinko Brešan.

Sport

Stadion Poljud u Splitu

Popularni sportovi u Hrvatskoj su fudbal, tenis, košarka, vaterpolo i rukomet. Zagreb je bio domaćin Univerzijade 1987, a Split Maditeranskih igara 1979. Hrvatska je zajedno sa Mađarskom konkurisala za domaćina Evropsko prvenstvo u fudbalu 2012, ali ga nije dobila. Zagreb je sa Beogradom bio koorganizator Evropskog prvenstva u fudbalu 1976.

Fudbalska reprezentacija Hrvatske je osvojila treće mesto na Svetskom prvenstvu 1998, a Davor Šuker je bio najbolji strelac tog prvenstva. Košarkaška reprezentacija je osvojila treće mesto na Svetskom prvenstvu 1994, drugo mesto na Olimpijskim igrama 1992. i dva puta je bila treća na Evropskim prvenstvima. Rukometna reprezentacija Hrvatske je dva puta bila olimpijski pobednik (1996. i 2004) i prvak sveta 2003. Vaterpolo reprezentacija Hrvatske je 2007. godine bila svetski prvak. Dejvis kup reprezentacija Hrvatske je osvojila ovaj turnir 2005.

Najpoznatiji fudbalski klubovi iz Hrvatske su NK Dinamo Zagreb i NK Hajduk Split. Košarkaši Cibone su dva puta bili prvaci Evrope, dok je Jugoplastika tri godine u zastopno bila prvak Evrope. Vaterpolo klubovi Mladost i Jug su sedmostruki, odnosno trostruki prvaci Evrope.

Najpoznatiji sportisti iz Hrvatske su teniser Goran Ivanišević, skijašica Janica Kostelić, atletičarka Blanka Vlašić, plivači Gordan Kožulj, Duje Draganja, Sanja Jovanović i Đurđica Bjedov, košarkaši Krešimir Ćosić, Dražen Petrović, Toni Kukoč i Dino Rađa, bokseri Željko Mavrović i Mate Parlov i stonoteniserka Tamara Boroš.

Praznici

Praznici i neradni dan u Republici Hrvatskoj su:[17]

Datum Naziv
1. januar Nova godina
6. januar Sveta tri kralja
dan nakon Uskrsa Uskrsni ponedjeljak
1. maj Praznik rada
60 dana nakon Uskrsa Tijelovo
22. jun Dan antifašističke borbe
25. jun Dan državnosti
5. avgust Dan pobjede i domovinske zahvalnosti
15. avgust Velika Gospa
8. oktobar Dan nezavisnoti
1. novembar Svi sveti
25. i 26. decembar Božićni praznici

Vidi još

Reference

  1. Popis 2011
  2. 2,0 2,1 „Croatia: Gross domestic product based on purchasing-power-parity (PPP)” (na jeziku: engleski). Međunarodni monetarni fond. Pristupljeno 6. 12. 2014. 
  3. „Human Development Indicators” (na jeziku: engleski). Pristupljeno 6. 12. 2014. 
  4. United Nations Statistics Division - Standard Country and Area Codes Classifications
  5. 5,0 5,1 Rat u Hrvatskoj iz pera obavještajca, Pristupljeno 23.8.2013.
  6. Krajinafors: Dokumenti o stradanju Krajišnika, Pristupljeno 23.8.2013.
  7. Stanovništvo prema narodnosti, popis 2011., Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske, Pristupljeno 14. 4. 2013.
  8. „WHO Life Expectancy at birth”. Svetska zdravstvena organizacija. 2012. Pristupljeno 6. 12. 2014. 
  9. Croatia - Atlas of Genetic Genealogy
  10. Dokument Amnesti Internešnala, Pristupljeno 17. 4. 2013.
  11. Izveštaj Hjuman rajts voča, Pristupljeno 17. 4. 2013.
  12. Croatia. „nacionalni tjednik”. Globus. Arhivirano iz originala na datum 9. 6. 2007. Pristupljeno 24. 6. 2010. 
  13. „HRVATSKA NARODNA BANKA: Statistika”. Hnb.hr. Pristupljeno 24. 6. 2010. 
  14. „Hrvatska - ZADUŽIVANJE: HNB: Vanjski dug nadomak 43 milijarde eura!”. SEEbiz.eu. 7. 1. 2010. Pristupljeno 24. 6. 2010. 
  15. Hrvatska – stopa nezaposlenosti – decembar 2006., Pristupljeno 17. 4. 2013.
  16. „Lider Press - Osam pogrešnih statističkih signala o 2006”. Liderpress.hr. Pristupljeno 24. 6. 2010. 
  17. „Zakon o blagdanima, spomendanima i neradnim danima u Republici Hrvatskoj (pročišćeni tekst)”. Narodne novine 136/2002. 21. 11. 2002. 

Literatura

Spoljašnje veze