Genocid nad Srbima u Drugom svjetskom ratu

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Mapa područja na kojem su fašisti počinili genocid nad Srbima i drugim građanima Jugoslavije u toku Drugog svjetskog rata
Koncentracioni logori u Jugoslaviji u Drugom svjetskom ratu

Tokom Drugog svjetskog rata izvršen je genocid[1] nad srpskim stanovništvom, u kome je između 900.000 i 1.200.000[traži se izvor] Srba ubijeno na području NDH i ostatka okupirane Jugoslavije.

Službeni izvještaj Demokratske Federativne Jugoslavije (DFJ), kasnije Federalne Narodne Republike Jugoslavije (FNRJ), objavljen 26. maja 1945, navodi da je ukupan broj žrtava rata (ljudi svih nacionalnosti, ubijeni ili umrli kao posljedica rata) iznosi 1.685.000 (jedan milion i šest stotina i osamdeset pet hiljada).[2]

Kasnije, Državna komisija zadužena za utvrđivanje ratnih zločina na prostoru Jugoslavije utvrđuje da je broj žrtava rata 1.706.000.[2]

Demografski gubici[uredi]

Ukupni demografski gubici svih nacionalnosti na području Jugoslavije se procjenjuju od 2.000.000 (dva miliona) do 3.250.000 (tri miliona i dvjesto pedeset hiljada) ljudi.[2]

Po procjenama raznih istoričara, oni preciznije iznose:[2]

  • Dolfe Vogelnik, 3.250.000 (tri miliona i dvjesto pedeset hiljada)
  • Dragoljub Tasić, 2.428.000
  • Vladimir Stipetić, 2.200.000
  • Vladimir Žerjavić, 2.081.000
  • Ivo Lah, 2.073.000
  • Mladen Friganović, 2.042.000
  • Bogoljub Kočović, 1.985.000

Broj žrtava[uredi]

Broj žrtava rata (ljudi svih nacionalnosti, ubijeni ili umrli kao posljedica rata) na prostoru čitave Jugoslavije, iznosi od 947.000 do 1.800.000, po procjenama raznih istoričara:[2]

  • Dolfe Vogelnik, 1.814.000 (jedan milion i osam stotina i četrnaest hiljada)
  • Vladimir Stipetić, 1.700.000
  • Pol Mejer i Artur Kembel, 1.067.000
  • Vladimir Žerjavić, 1.027.000, (947.000 u zemlji, 80.000 van zemlje)
  • Bogoljub Kočović, 1.014.000

Savezni zavod za statistiku u Beogradu je objavio podatak stradalih u Jugoslaviji od 6. 4. 1941. godine do 15. 5. 1945. godine sa ukupnim brojem od 657.101 lica od toga: Srba 392.775, Hrvata 80.980, Jevreja 52.511, Slovenaca 41.353, Muslimana 34.698, Crnogoraca 18.343, Roma 10.924, Makedonaca 6.718, Albanaca 3.257, Mađara 2.304, Slovaka 1.082, Turaka 685 i ostalih nacionalnosti 11.471.

Okupacija Jugoslavije[uredi]

Poslije Aprilskog rata i okupacije Jugoslavije 1941. Kraljevina Jugoslavija je podijeljena u nekoliko okupacionih zona.

Genocid nad Srbima[uredi]

Dokazivati namjeru istrebljenja jednog cijelog naroda je uvijek najmanje dvostruko opasno. Nepovrijediti žrtvu i neuopštiti zločinca. Zločin nad djecom jednog naroda je krunski dokaz namjere genocida. Zato dokaz o genocidu i treba početi istinom o ubijanju djece jednog naroda. Već su, samo fotografije kozaračke djece po koncentracionim logorima za djecu u današnjoj Republilci Hrvatskoj, tada Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, po sebi potreban i dovoljan dokaz ovom činu i ovoj namjeri. Sama činjenica da je jedan broj Hrvata, pored pobijenih 15.000 srpske djece, spasao oko 10.000 srpske djece, govori da je namjera zločina i veća od one koja je ostvarena. Namjera i čin su bili da se pobije i pokrsti preko 30.000 srpske djece i po cijenu da hipoteka ovog zločina ostane u naslijeđe i nevinim Hrvatima. Jastrebarsko je, pored logora za djecu u Sisku i Loborgradu jedan od sinonima najužasnijeg civilizacijskog čina.


Genocid nad Srbima u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (NDH)[uredi]

Ustaše su 1942. testerom odrezali glavu Branku Jungiću, mladiću iz sela Grabovca kod Bosanske Gradiške. Testera se čuva u Muzeju Republike Srpske u Banjaluci.

Samo dve nedelje nakon proglašenja NDH, 25. aprila 1941. Pavelić je zabranio upotrebu ćirilice i izdao naredbu o nošenju plave trake sa slovom P ("R") za pravoslavne. Jevreji su nosili žutu traku. Srbima i Jevrejima zabranjeno je da se voze tramvajima.

Nakon susreta Pavelića sa Adolfom Hitlerom, vlada NDH je usvojila rasne zakone 22. jula 1941. godine.

2. juna 1941. zatvorene su sve pravoslavne škole.

4. juna 1941. u Zagrebu je održana konferencija ustaških i nemačkih predstavnika sa temom iseljenja Slovenaca iz Rajha u Hrvatsku i Srbiju, i Srba iz Hrvatske u Srbiju. Trebalo je preseliti 180.000 Slovenaca i 205.000 Srba. Prognanici su smeli poneti po 50 kg prtljaga i 500 dinara gotovog novca. Protokol je izvršen tako što je 7.174 Slovenca i 11.235 Srba prebačeno u Srbiju pod navedenim uslovima. Još oko 200.000 Srba prebeglo je ilegalno u Srbiju.[7]

25. juna ukinut je patrijaršijski prirez od 10 %, koji su plaćali pravoslavni.

18. jula zabranjen je naziv „srpska pravoslavna vjera“ a uveden „grko-istočna vjera“.

20. septembra konfiskovana je imovina Karlovačke mitropolije.

Proglas Srbima i Jevrejima

Mile Budak, Pavelićev ministar i doglavnik, izjavljuje u julu 1941. u Gospiću: „Jedan dio Srba ćemo pobiti, drugi raseliti, a ostale prevesti na katoličku vjeru i tako pretopiti u Hrvate."[8]

Milovan Žanić, ministar u ustaškoj vladi, 3. juna 1941. u Novoj Gradišci izjavljuje: „Ovo ima biti zemlja Hrvata i nikoga drugoga i nema te metode koju mi nećemo kao ustaše upotrebiti, da načinimo ovu zemlju zbilja hrvatskom, i da je očistimo od Srba, koji bi nas ugrozili prvom zgodom. Mi to ne tajimo, to je politika ove države i to kad izvršimo, izvršit ćemo ono, što piše u ustaškim načelima."[9][10]

Mirko Puk, ustaški ministar pravosuđa i bogoštovlja u Križevcima 6. jula 1941. poručuje Srbima: „Ili se uklonite iz naše zemlje milom ili ćemo vas istjerati silom."[11]

Ustaški stožernik Viktor Gutić će u maju 1941. u svom govor u Sanskom Mostu reći: »Nema više srpske vojske! Nema više Srbije! Nema gedža, naših krvopija, nestalo je ciganske dinastije Karađorđevića, a i kod nas— uskoro — drumovi će poželjet Srbalja, al' Srbalja više biti neće. Izdao sam drastične naredbe za njihovo potpuno ekonomsko uništenje, a slijede nove za potpuno istrebljivanje. Ne budite slabi ni spram jednoga. Držite uvijek na umu da su to bili naši grobari i uništavajte ih gdje stignete, a blagoslov našeg poglavnika i moj vam neće uzmanjkati.«[12])

Pod svojim vođom Antom Pavelićem, hrvatske ustaše su počele sa progonom i ubijanjima Srba, Jevreja i Roma (Cigana).([13][14][15]

Ljudske oči za Pavelića[uredi]

Ljudske oči za Antu Pavelića jedan je od strašnih zločina ustaške NDH u drugom svetskom ratu.

Prvi je to pomenuo u knjizi Kaput (Kaputt) pisac i ratni izveštač sa istočnog fronta Kurcio Malaparte.[16]

„Dok je Poglavnik govorio, primjetio sam na stolu kotaricu od vrbovog pruća. Poklopac je bio podignut i videlo se da je duple puna plodova sa mora...nekakvih ostriga,...onakvih kakve se mogu videti u posudama u izlozima Dortnim&Majson, na Pikadiliju u Londonu... - To su ostrige iz Dalmacije ? - upitao sam Poglavnika. Ante Pavelić podiže poklopac i pokazajući mi...tu ljigavu, sluzavu masu ostriga, reće, smešeći se: - To je poklon mojih vernih ustaša ! Ovde ima dvadeset kilograma ljudskih očiju...”

Malo kasnije (1945.) je slično zapisao i slovenački pisac i partizan Vitomil Zupan, koji je kod Ogulina 1945. vodio partizansku zasjedu prema ustašama. Nakon uspešne zasjede kod jedne ubijene ustaše našli su veliku kesu, u njoj je bilo 300-400 parova ljudskih očiju. U posebnoj kesici bile su izdvojene i plave oči. Na kesi je bilo napisano Plave devojačke oči za Antu Pavelića.[17]

Broj stradalih[uredi]

Procjene o broju ubijenih Srba u Drugom svjetskom ratu se kreću od 900.000 do 1.200.000. Od tog broja su ustaše u Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj ubili od 330.000 do 390.000 Srba u koncentracionim logorima, po podacima Američkog muzeja holokausta.[traži se izvor] Po procjenama njemačkih okupatora, oficira i diplomata, ubijeno je do dva puta više Srba, odnosno 600.000-800.000.

Na primjer Hitlerov izaslanik Herman Nojbaher je pisao: „Kada glavni ustaše tvrde da su ubili jedan milion pravoslavnih Srba (uključujući bebe, djecu, žene i starce), to je po mom mišljenju pretjerivanje. Na bazi dokumenata koje sam ja dobio, procjenjujem da je ubijeno 750.000 nezaštićenih ljudi.“[18]

Deca u jednom od logora na prostoru NDH

Poznatiji koncentracioni logori i stratišta u „NDH“ su bili:[19]

Neutvrđen broj Srba je pobijen van koncentracionih logora, na raznim gubilištima, i bačen u jame, rijeke i druge lokacije. Sabiranje samo žrtava iz koncentracionih logora stoga ne daje pravi broj ubijenih ljudi.


Navedene izjave i propisi ustaških vlastodržaca revnosno su sprovođene u život. Po ugledu na nacistička iskustva, odmah po proglašenju NDH formirana je Ustaška nadzorna služba (UNS), od marta 1943. poznata kao RAVSIGUR (Glavno ravnateljstvo za javni red i sigurnost), pod čijom upravom je bio čitav niz koncentracionih logora:

  • Logor Danica je prvi ustaški logor, formiran već 29. aprila 1941. godine, kroz koji je prošlo preko 5.000 logoraša.
  • Logor Kerestinec. Radio samo u 1941. U njemu su bili uglavnom politički zatvorenici. Gotovo svi su pobijeni.
  • Logor na ostrvu Pag. Za nepuna tri meseca postojanja (25. jun 1941 – kraj avgusta 1941) kroz logor je prošlo oko 16.000 zatvorenika. Najveći broj je pobijen (samo u Jadovno na pogubljenje poslano je 3.000 Srba), a manji deo upućen u Jasenovac.
  • Logor Kruščica. Formiran krajem avgusta, likvidiran krajem septembra 1941. Od oko 3.000 logoraša većina su bili Jevreji. Preživeli muškarci poslani u Jasenovac, a deca i žene u Lobograd.
  • Logor Lepoglava. Osnovan još u Austrougarskoj u 19. veku. U njemu je pobijeno oko 1.300 logoraša.
  • Logor Đakovo. U njemu je likvidirano više hiljada, uglavnom Jevreja, i to žena i dece.
  • Logor Tenja kod Osijeka. Formiran u junu, likvidiran u avgustu 1942. godine. Oko 3.000 logoraša, zatočenih u tom periodu, likvidirano u Jasenovcu, Gornjoj Rijeci i Aušvicu.
  • Logor u Sisku (3. avgust 1942. – januar 1945). Odavde su zatočenici odvođeni u logore Jasenovac i Stara Gradiška, ili na rad u Nemačku. Dečji logor u Novom Sisku, u osnovnoj školi, likvidiran je u januaru 1943. Za četiri meseca postojanja kroz njega je prošlo 6.693 deteta, od kojih je umrlo 1.637. Gotovo sva deca su ispod Kozare.
  • Logor Jastrebarsko radio je dva meseca. Oko 1.300 logoraša prebačeno je u Jasenovac. Ali kroz dečji logor Jastrebarsko, u periodu 12. jul 1942 – 26. avgust 1942. prošlo je 3.336 dece, od toga više od 2.000 sa Kozare. Logor je bio pod upravom časnih sestara kongregacije sv. Vinka Paulskog. Za nepunih mesec i po dana umrlo je 768 dece (po izjavi grobara Franje Ilovara, koji je bio plaćen po komadu).
  • Logor Caprag kod Siska. Služio je kao sabirni logor, uglavnom za sveštenike SPC, a kasnije za sve Srbe, koji su deportovani u Srbiju. Nakon prestanka deportacija, logor je likvidiran.
  • Logori Lobopgrad i Gornja Rijeka u Hrvatskom zagorju. Služili su uglavnom kao tranzitni za Aušvic, Jasenovac i Staru Gradišku.
  • Logor Gospić. Formiran u junu 1941. Dnevni kapacitet logora bio je do 3.000 logoraša. S obzirom na veliki priliv novih logoraša, svakodnevno je na stratište Jadovno na Velebitu odvođeno 200–400 logoraša i ubijano.
  • Logor Jasenovac. Formiran u avgustu 1941. Likvidiran aprila 1945. Po svireposti, sadizmu, bestijalnosti najvišeg stepena nema mu ravna u istoriji. Broj žrtava nikada nije tačno utvrđen. Logorska arhiva je dva puta uništavana (početkom 1943. i aprila 1945). Zemaljska komisija Hrvatske konstatovala je u izveštaju Međunarodnom vojnom sudu u Nirnbergu, da je broj žrtava 500.000–600.000. Najčešće se pominje brojka oko 700.000. O zverstvima ustaša postoji izuzetno obimna dokumentacija. Najveći broj žrtava logora su bili Srbi, a među žrtvama su bili i Jevreji i Romi.
  • Logor Stara Gradiška — „Jasenovački logor V". Broj pobijenih logoraša nikada nije utvrđen. O bestijalnosti ustaša govore činjenice: u stratištu Kula smrti bilo je uređeno specijalno mučilište. U ćelijama za klanje urađeni su posebni odvodi krvi poklanih. U leto 1942. ugušeno je gasom oko 600 dece. Za katolički Božić 1942. poklano je oko 600 žena, itd.

Ustaše su smišljale veoma okrutne načine ubijanja, tako da su se koristili noževi, maljevi, a čak je smišljeno i novo oružje zvano Srbosjek za brzo klanje Srba.

Osim logora smrti, ustaše su vršile masovne pokolje na licu mesta, po selima, odvodeći pohvatane Srbe do jama, bunara, bezdana ili reka, klali ih, ubijali maljevima, streljali ili žive bacali u masovne grobnice.

Jedan od najvećih ustaških zločina je Garavički genocid nad Srbima i Jevrejima bihaćkog sreza. U julu 1941. godine ustaše su pobile 12.000 Srba iz grada Bihaća i okoline. Srbi su bacani u jame na Garavicama, u obližnje reke ili su klani po svojim kućama i njivama.

Genocid nad Srbima u okupiranoj Srbiji[uredi]

Mapa mesta zahvaćenih racijom u januaru 1942. godine u južnoj Bačkoj, u kojoj su mađarske okupacione snage ubile 3.809 civila uglavnom srpske, jevrejske i romske narodnosti (prema istoričaru Zvonimiru Goluboviću)

U oktobru 1941, njemački okupatori su ubili 2.800 civila u samo jednom danu u Kragujevcu (vidjeti Kragujevački oktobar).

U Vojvodini, njemačka i mađarska vojska i ustaše su počinili brojna zvjerstva nad civilima. Oko 50.000 je ubijeno, a oko 280.000 je mučeno ili uhapšeno u Novosadskoj raciji. Žrtve su bili uglavnom Srbi, ali i Jevreji i Romi.[20] Tokom Novosadske racije, više od 1.300 ljudi ubijeno za 3 dana samo u Novom Sadu.

Nakon okupacije Jugoslavije u proleće 1941. godine, Fašistička Italija je stavila čitavu oblast Metohije, veći dio Kosova, zapadni dio Makedonije i manje delove Crne Gore pod upravu kvislinške albanske vlade. Progon Srba i ostalih nealbanaca je bio surov na ovom području.[21][22][23][24][25]

Mustafa Kruja, premijer Albanije je bio na Kosovu u junu 1942, i na sastanku sa vođama Albanaca na Kosmetu je izjavio: "Sve starosedeoce Srbe oglasiti kolonistima i kao takve preko albanskih i italijanskih vlasti poslati u koncentracione logore u Albaniji. Naseljenike Srbe treba ubijati".[26][27]

Srbi su ubijani i mučeni na najstrašnije načine, već od aprila 1941. godine. Imovina je pokradena, kuće spaljene, a vlast FNRJ je 1945. donijela odliku kojom se zabranjuje povratak srpskih prognanika na Kosovo i Metohiju, ohrabrujući time dalji genocid.[28]

Poznatiji koncentracioni logori i gubilišta u Srbiji su bila:[19]

Многи људи су поубијани и ван логора и губилишта, масовним стријељањима у циљу одмазде, у покретним гасним коморама и другдје.

Референце[uredi]

  1. ^ „Genocide of the Serbs”. The Combat Genocide Assoication. Приступљено 5. 9. 2015. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Lituchy 2006, стр. 3.
  3. ^ Paris 1961, стр. 100.
  4. ^ Nikolić 1979.
  5. ^ Lukić 1979.
  6. ^ Koncentracijski logor Jastrebarsko - Wikipedija
  7. ^ Tomasevich 2002, стр. 86–88.
  8. ^ Novak 1948, стр. 605.
  9. ^ Djilas 1991, стр. 119–120.
  10. ^ Klajn 2007, стр. 92–93.
  11. ^ Dedijer 1987, стр. 185.
  12. ^ Basta 1986, стр. 202.
  13. ^ Cornwell 1999, стр. 250.
  14. ^ Trifković 1998, стр. 144-145
  15. ^ Paris 1961.
  16. ^ књига: Курцио Малапарте: Kaputt (1972)
  17. ^ Vitomil Zupan 1945: Modre dekliške oči za Pavelića, Slovenski zbornik 1945.
  18. ^ Paris 1961, стр. 9.
  19. 19,0 19,1 Lituchy 2006, стр. XXV.
  20. ^ Enciklopedija Novog Sada, Sveska 5, Novi Sad, 1996. (pp. 196)
  21. ^ Kosovo and Metohija, Приступљено 28. 3. 2013.
  22. ^ http://www.rastko.rs/kosovo/istorija/savic_skenderbeyss.html Rastko project: Albanian Skenderbeg SS Division
  23. ^ Nacistički genocid nad Srbima - Pravoslavlje - NOVINE SRPSKE PATRIJARŠIJE Arhivirano na sajtu Wayback Machine (decembar 25, 2013) (na jeziku: engleski), Pristupljeno 28. 3. 2013.
  24. ^ www.glas-javnosti.co.rs, Pristupljeno 28. 3. 2013.
  25. ^ Roots of Kosovo's Fascism, Pristupljeno 28. 3. 2013.
  26. ^ Bogdanović 1985, str. 203.
  27. ^ Reuter 2000, str. 158.
  28. ^ Jevtić 1990.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]