Dragoljub Mihailović

Neutralna tačka gledišta ovog članka je osporena. Molimo Vas da pogledate stranicu za razgovor ovog članka.

Dragoljub — Draža Mihailović
Dragoljub Mihailović
Lični podaci
Nadimak	Draža
Datum rođenja	27. april 1893
Mesto rođenja	Ivanjica ( Kraljevina Srbija)
Datum smrti	17. jul 1946
Mesto smrti	Beograd ( FNRJ)
Vojska	Srpska vojska, Jugoslovenska vojska i Jugoslovenska Vojska u Otadžbini
Najviši čin	Armijski general
Bitke i ratovi	Prvi balkanski rat, Drugi balkanski rat, Albanska pobuna 1913., Prvi svetski rat, Albanska pobuna 1920., Drugi svetski rat

Dragoljub Draža Mihailović (Ivanjica, Kraljevina Srbija, 27. april 1893 — Beograd, FNRJ, 17. jul 1946) je bio armijski general i načelnik štaba Vrhovne komande Jugoslovenske vojske u Otadžbini, kao i ministar vojske, vazduhoplovstva i mornarice Kraljevine Jugoslavije, u vladi akademika Slobodana Jovanovića i vladi dr Božidara Purića, u toku Drugog svetskog rata.

Tokom Balkanskih ratova i Prvog svetskog rata Draža je bio oficir Srpske vojske u Kraljevini Srbiji. Nakon Drugog svetskog rata nove komunističke vlasti su ga osudile na smrt i posle streljanja sahranile na tajnom mestu. Trenutno se pred Višim sudom u Beogradu vodi postupak za njegovu rehabilitaciju. Mihailović je jedan od najodlikovanijih oficira u istoriji moderne srpske države, a poslednje odlikovanje mu je dodelio posthumno američki predsednik Hari Truman marta 1948. godine, odlikovao ga je ordenom Legija za zasluge prvog stepena zbog organizovanja i vođenja veoma važnih snaga otpora protiv neprijatelja u okupiranoj Jugoslaviji, spasavanju američkih avijatičara oborenih nad Jugoslavijom, doprinosu savezničkoj stvari i pomoći u konačnoj pobedi Saveznika u Drugom svetskom ratu.

Biografija

Dražin potpis

Rani život

Dragoljub i njegova sestra Jelica sa babom Stanicom (levo) i strinom, u Beogradu, oko 1900.

Dragoljub kao učenik.

Dragoljub M. Mihailović je rođen 26. aprila (po julijanskom kalendaru 14. aprila) 1893. godine u Ivanjici, od roditelja Mihaila i Smiljane Mihailović. Ime je dobio ime po majčinom ocu Dragoljubu Draži Petroviću, domaćinu raškog sela Tisovica. Mihailovićev deda po ocu Milosav bio je zanatlija - majstor, član mešovitog požarevačkog esnafa za proizvodnju odeće i obuće, vlasnik firme i radnje, majstor papudžijskog zanata.

Pre nego što se u Ivanjici zaposlio kao pisar Moravičkog sreza, Mihailo Mihailović je iza sebe već imao jedan brak i dvoje dece.

Posle Draže, Smiljana i Mihailo dobili su ćerke Milicu i Jelicu. Milica je verovatno rođena 1894, a Jelica 1895. godine. Dražina sestra Milica umrla je mlada, 1905. godine, od tuberkuloze. Jelica je završila arhitekturu u Beogradu, kada je ovaj fakultet tek osnovan, nakon čega se zaposlila u opštini grada Beograda. Udala se za kolegu koji se prezivao Vrečko, ali je brak kratko trajao i nisu imali dece. Jelica je radila u opštini grada Beograda, a živela je u porodičnoj kući u Cvijićevoj ulici. Streljana je posle ulaska Crvene armije u Beograd 1944. godine.

Mihailovićevi roditelji su umrli relativno rano. Otac Mihailo je umro od tuberkuloze odmah po Jeličinom rođenju, a majka Smiljana pet godina kasnije. Zato je 1901. godine Dražin, Miličin i Jeličin stric, veterinarski major Vladimir Mihailović, doveo siročiće u svoj dom u Beogradu, u Studeničkoj ulici (danas ulica Svetozara Markovića), preuzevši staranje o njima. Decu je čuvala Vlajkova majka, Dražina baba po ocu, Stanica. U ondašnjem beogradskom društvu, major Mihailović beše omiljen i poznat kao "čika Vlajko". Oficiri su bili i Dražini stričevi Dragomir i Velimir. Četvrti Dražin stric, Toma, radio je kao upravnik telegrafa u pošti u Beogradu.

Pošto je završio četiri razreda osnovne škole, Mihailović je u jesen 1904. godine upisan u prvi razred Treće muške gimnazije. U ovoj gimnaziji završio je prva tri razreda, a sledeća tri u Drugoj beogradskoj gimnaziji. Prvog septembra 1910. godine Draža je stupio u 43. klasu Niže škole Vojne akademije u Beogradu. Posle šest meseci, 1. marta 1911. godine bio je unapređen u čin pitomca-kaplara, a posle dve godine, 1. septembra 1912, u čin pitomca-podnarednika. U septembru 1912. 43. klasa Niže škole vojne akademije je krenula u rat protiv Turske, a odmah potom, početkom 1913, i u rat protiv Bugarske.

Prvi balkanski rat

Za više informacija pogledajte članak Prvi balkanski rat

U leto 1912. srpska javnost se sve češće suočavala sa vestima o zločinima Albanaca nad srpskim življem u Osmanskom carstvu na području Stare Srbije. Napisima u štampi zahtevala se akcija srpske vlade da se takvi zločini spreče. Vlada Kraljevine Srbije je smatrala da vlada u Carigradu dozvoljava Albancima da vrše pritisak nad Srbima na Kosovu i Makedoniji. Članice Balkanskog saveza Srbija, Bugarska, Grčka i Crna Gora napale su Osmansko carstvo oktobra 1912. Draža je kao pitomac dospeo prvi put na bojno polje, u 19 godini. U Prvom balkanskom ratu njegova klasa je raspoređena na položaje bataljonskih ađutanata. Draža se nalazio u IV prekobrojnom pešadijskom puku prvog poziva. Ova jedinica je bila u sastavu Drinske divizije, ali je na početku rata prebačena u Dunavsku diviziju drugog poziva, tako da se Draža borio na makedonskom frontu.

Vojne operacije srpske vojske su se uspešno odvijale. Prva armija je u dvodnevnoj bici kod Kumanova (23. – 24. oktobra) razbila glavne turske snage. U Kumanovskoj bici Draža je dospeo sred najžešćih okršaja, kod Nagoričina i reke Pčinje. Dobro se pokazao, pa je pored Srebrne medalje za hrabrost dobio i čin narednika. Treća armija je ušla u Prizren, a potom i u Đakovicu, dok je Ibarska vojska ušla u Novi Pazar i spojila se sa crnogorskim trupama. Sredinom novembra 1912. srpske trupe su zauzele Bitolj i kod Florine su se spojile sa grčkim snagama, Druga srpska armija je sredinom novembra došla pod Jedrene na poziv bugarske Vrhovne komande. Dražina divizija u sastavu Druge armije generala Stepe Stepanovića učestvovala je u opsadi Jedrena. Tu su vođene dugotrajne borbe, koje su završene predajom grada, u martu 1913. Izlazak srpskih trupa na Kosovo omogućio je njihov prodor prema Jadranskom moru. Sredinom novembra 1912. srpske trupe izbile su na obalu kod Lješa. Trijumf srpskih i savezničkih armija bio je do te mere potpun da je pretio da izazove austrougarski napad. Pod pritiscima Austrougarske diplomatije na mirovnoj konferenciji i blokadom crnogorske obale, srpska vlada je odlučila da povuče svoje trupe južno do Skadra. Turska je priznala poraz, pa je 30. maja 1913. potpisala mirovni ugovor u Londonu.

Drugi balkanski rat

Za više informacija pogledajte članak Drugi balkanski rat

Srpska vlada je zbog ugovora sa Bugarskom iz 1912. trebala da ustupi delove Makedonije. Stvaranjem albanske države poremetilo je srpske planove. Srpska vlada je zahtevala izmenu ranijeg ugovora; to je pravdala ustupcima u Albaniji, upućivanjem Druge armije pod Jedrene i odsustvom bugarskih trupa u operacijama u Makedoniji. Srbija je odbila da se povuče iz Makedonije, što Bugarska nije htela da prihvati. Međutim, Bugarska je proširila zahteve i na Trakiju i deo Albanije. To je dovelo do sukoba sa ostalim balkanskim saveznicima. U noćnim časovima, 29./30. juna 1913. bugarske trupe, ohrabrene podrškom Austro-ugarske, izvršile su iznenadan napad na srpske položaje na Bregalnici. Početkom jula vodila se ogorčena bitka na Bregalnici, u kojoj je bugarska armija bila poražena. U Drugom balkanskom ratu Dražin IV prekobrojni puk najpre se borio na pravcu od Stracina do Krive Palanke. Potom je iz Dunavske divizije drugog poziva prebačen u Moravsku diviziju drugog poziva. Na dužnost vodnika jedne pešadijske čete. Draža je učestvovao u borbama na Zletovskoj reci i dalje prema Kočanima. Tu je preboleo svoje prve ratne rane. Zajedno sa svojom klasom, 18. jula 1913. godine proizveden je u čin potporučnika. Pobedama srpska vojske na Zletovskoj reci, kod Štipa i Kočana, na planini Serti, masivu Osogova, kod Pepelišta i Krivoloka bugarski poraz je bio okončan. U pomoć srpskoj vojsci pritekle su armije Rumunije i Grčke. U Bukureštu potpisan je ugovor o miru, 10. oktobra 1913.

Albanska pobuna 1913.

Posle Drugog balkanskog rata Draža je prekomandovan na dužnost vodnika u pešadijski puk prvog poziva „Stefan Nemanja“, mobilisanim u Valjevu. Puk je krenuo prema Kosovu i Metohiji, radi gušenja arnautske pobune. Draža ostaje na Kosovu do kraja 1913. kao vodnik 2. čete 1. bataljona IV pešadijskog puka prvog poziva.

Prvi svetski rat

Za više informacija pogledajte članak Srbija u Prvom svetskom ratu

Srpski oficiri u društvu britanske bolničarke na Solunskom frontu. Potporučnik Draža Mihailović (kleči).

Januara 1914. godine 43. klasa je pozvana na dopunski kurs Niže škole Vojne akademije, radi završetka nastave po skraćenom postupku i programu. Po okončanju kursa, klasi je priznato da je završila vojnu akademiju, a potporučnici su vraćeni na dužnost vodnika pešadijskih četa. Draža je bio odličan student: diplomirao je kao četvrti u klasi. Draža je trebalo da pređe u artiljeriju, ali se od tog rasporeda odustalo zbog napada Austrougarske na Srbiju. Pripadnik Mlade Bosne, Gavrilo Princip, izvršio je atentat na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda u Sarajevu, na Vidovdan, 28. juna 1914. Austrougarska je uputila ultimatum od 10 tačaka Srbiji. Beograd je prihvatio sve tačke osim poslednje, koja je značila gubitak državnog suvereniteta. Nezadovoljna odgovorom, Austrougarska Srbiji objavljuje rat 28. jula 1914. i bombarduje Beograd. Tokom mobilizacije srpske vojske, Draža je postavljen za vodnika 3. čete 1. bataljona III prekobrojnog puka prvog poziva Drinske divizije, u sastavu Treće armije. Austrougarske Balkanske vojske, prešla je reku Savu kod Šapca i Drine kod Loznice i nastavila napad ka Valjevu i drugim pravcima. Tokom avgusta vođene su žestoke borbe na planini Cer. Draža je učestvovao u Cerskoj bici, da bi već 9. septembra postao i zastupnik ranjenog komandira iste čete, kapetana II klase Čedomira Stanojlevića.} Srpska vojska je u Cerskoj bici pobedila i proterala neprijatelja sa svoje teritorije. Ali, Austrougarska Balkanska vojska kreće u novi napad na Srbiju. U teškim i iscrpljujućim borbama na Drini, Srpska vojska je trpela snažne udare i postepeno se povlačila. Draža se dobro pokazao i u tim borbama protiv Austrougara, zbog čega ga je pohvalio major Dušan Beserabić. Sve tri srpske armije su i dalje bile u teškom stanju. Prelomni događaj se odigrao u Kolubarskoj bici, novembra i decembra 1914., u kojoj je Srpska vojska pobedila. Draža učestvuje i u žestokim borbama u Kolubarskoj bici, istakao se 24. i 25. oktobra na Kostajniku i 7. novembra na Plamomištu gde je ostao na položaju iako mu je bataljon odstupio. Major Ljubomir Đorđević u službenim beleškama predlaže da se potporučnik Mihailović odlikuje Zlatnom medaljom za hrabrost, što je posle pobede Srpske vojske i učinjeno. Na srpskom frontu do početka jeseni 1915. zavladalo je zatišje.

Albanska golgota

Za više informacija pogledajte članak Albanska golgota

Potporučnik Draža Mihailović na Solunskom frontu.

Ulazak Italije na strani Antante maja 1915. probudilo je nadu da će vojni pritisak na Srbiju da popusti. Međutim, ulaskom Bugarske u rat na strani Nemačke i Austrougarska, Centralnim silama je pružilo novu priliku da raščiste račune sa Srbijom. Ratnu 1915. Dražin prekobrojni pešadijski puk započeo je kod Šapca, početkom jula. XI Nemačka armija kreće u novu ofanzivu na Srbiju. Krajem septembra 1915. Draža je nastavio borbu protiv Nemaca u okolini Požarevca, tu je dobio novu dužnost komandira 4. čete 3. bataljona. Zbog velikih gubitaka, njegov bataljon je rasformiran 10. oktobra 1915. a potom se povlačio prema Peći. Druga polovina oktobra i početak novembra protekli su u povlačenju srpske vojske prema jugu. Svojim napredovanjem prema Južnoj Moravi i Vardaru Bugari blokiraju Srpsku vojsku u vardarskoj Makedoniji. Put prema Solunu je presečen. Srpska vojska i izbeglice se nalaze u bezizlaznoj situaciji na Kosovu i Metohiji. Nemačka vojska sa severa i bugarska armija sa istoka napreduju prema Kosovu sa jedinim ciljem da unište Srpsku vojsku u rasulu. Draža je u tom periodu bio vodnik ili zastupnik komandira određenih pešadijskih četa u 3. i 2. bataljonu, da bi 20. novembra 1915. uoči polaska Srpske vojske u Albansku golgotu, bio postavljen za vodnika pukovskog Mitraljeskog odeljenja, koje je imalo četiri mitraljeza zaplenjena od Austrougara. Jedini put Srpskoj vojsci i izbeglicima prema saveznicima i jadranskoj obali vodio je preko albanskih planina. Srpska vojska sa narodom kreće u povlačenje preko Albanije i Crne Gore u zimu 1915. pod strašnom hladnoćom, snegom zavejanim putevima u opštem rasulu na temperaturi 25 °C ispod nule. Vojsku u rasulu i izbegli narod izmoren gladom i hladnoćom napadaju albanski razbojnici. Sa svojim mitraljeskim odeljenjem, Draža se povlačio pravcem Peć – Berane – Podgorica – Skadar. Prve grupe pristižu u Valonu, malu luku na jugozapadu Albanije. Među njima je i potporučnik Draža Mihailović. Dražin III prekobrojni puk je 9. februara 1916. prekomandovan u Vardarsku diviziju, da bi sledećeg dana bio upućen u logor Ipsos na ostrvo Krf. Draža je tokom Albanske golgote uspeo da sačuva mitraljeze koje je dužio, mada je sve teško oružje ostavljeno još u Metohiji. Posledice Golgote su se osećale i na ostrvu Krf i Vido na kojima je umrlo na hiljade iznemoglih srpskih vojnika. Draža je na Krf pristigao vrlo iscrpljen i neuhranjen.

Solunski front

Komandant I armije Živojin Mišić u naredbi Ađ. Br. 10001. za 5. jun 1917. pohvalio je u ovom raspisu svim jedinicama potporučnika Dražu Mihailovića.

Za više informacija pogledajte članak Solunski front

Od 15. februara 1916. godine Mihailović je u sastavu Mitraljeskog odeljenja 2. bataljona XXIII pešadijskog puka Vardarske divizije. Ovaj puk je nastao spajanjem III i IV prekobrojnog pešadijskog puka I poziva. Brodom Abda Mihailovićeva jedinica je 22. aprila napustila Krf i krenula put Solunskog fronta. Posle oporavka, u junu i julu 1916. oko 150.000 srpskih vojnika prebačeno je na bojište severno od Soluna. Po nalogu Nemačke vrhovne komande bugarske trupe su u avgustu preduzele napad na bitoljsko - lerinskom pravcu. Bugarski napad bio je iznenadan i žestok, neprijateljska ofanziva ubrzo je zaustavljena, a onda je Srpska vojska krenula u snažnu protiv ofanzivu. Krajem septembra, posle žestokih borbi u kojima je poginulo 3.000 srpskih vojnika, Drinska divizija je ovladala Kajmakčalanom i tako ponovo zakoračila na delić teritorije Kraljevine Srbije. Desetog novembra 1916. oslobođen je Bitolj. Na Solunskom frontu Mihailović je učestovao u borbama na Ostrovskom jezeru, Gorničevu, kod Žiove, na kotama 1050 i 1368, na Sokocu, Zelenom brdu, Govedarskom kamenu i Dobrom polju. U bici kod sela Neokazi i Donje Vrbine, 11. septembra 1916, teško je ranjen. Lekarska komisija u Solunu procenila je da zbog posledica ranjavanja potporučnik Mihailović više nije za stroj, pa mu je ponudila službu u pozadini, međutim, on je to odbio. Posle oporavka, vratio se u svoju jedinicu na prvu liniju fronta, aprila 1917. godine. Početkom 1918. godine, Mihailović je sa svojim mitraljeskim odeljenjem prebačen u novoosnovani 1. jugoslovenski pešadijski puk Jugoslovenske divizije. U sastavu te divizije učestovao je u proboju Solunskog fronta. Na Solunskom frontu unapređen je u čin poručnika, 25. januara 1918. godine. Orden belog orla sa mačevima 4. reda dobio je 25. januara 1918. godine, za stečene zasluge i pokazanu hrabrost u ratu. Drugo mitraljesko odeljenje 23. puka, jedino je u celom puku odlikovano zlatnom medaljom za hrabrost. Najzad, Mihailović je, jedini u diviziji, dobio i Engleski vojni krst i to odlukom komandanta divizije. Posle dvadesetčetvoročasovne topovske paljbe 15. septembra 1918. u pola šest ujutru, srpska pešadija krenula je u juriš. Za deset dana, slamajući otpor nemačko-bugarskih snaga, srpska Prva i Druga armija izbile su na liniji Štip - Veles. Uz vešta pregrupisavanja, prodor srpske vojske je bio nastavljen: 5. oktobra oslobođeno je Vranje, 12. oktobra srpske trupe su ušle u Niš, a 1. novembra 1918. srpska vojska pobedonosno je umarširala u Beograd.

Između dva svetska rata

Kapetan I klase Draža Mihailović, 1922.

Oslobađanje Srbije ponovo nije donelo kraj rata. Kao i 1913, on je i sada upućen u gušenje albanske pobune. Na Kosovu i Metohiji je boravio od kraja septembra 1918, pa sve do kraja zime 1919. godine. Njegovo prvo mirnodopsko odredište je kasarna Kralj Petar I u Skoplju. Kao najboljeg oficira u puku, komandant ga je predložio za prelazak u kraljevu gardu u Beograd. U jesen 1919. godine poručnik Mihailović je postao vodnik 3. čete 1. bataljona pešadijskog puka kraljeve garde. Međutim, nije se dugo zadržao u kraljevoj gardi, zbog jednog incidenta u kafani Sloboda, uoči ponoći 31. decembra. Njegov drug, gardijski poručnik Stefan Buhonjicki, pripit je držao zdravicu, u kojoj je pohvalno spomenuo boljševičku revoluciju. Kada su Bohonjickom zbog toga upućene pretnje, Draža je izvadio pištolj, repetirao i stavio na sto, rekavši: Da vidimo ko je bolji Srbin od mene!. Dobio je 15 dana zatvora, a onda je već 25. januara 1920, vraćen u 28. pešadijski puk u Skoplje.

Nekoliko meseci posle svog prvog boravka u zatvoru, Mihailović je, 11. aprila, još jednom odlikovan zlatnom medaljom za hrabrost. 11. maja je postavljen za vodnika mitraljeskog odeljenja u 3. podoficirskoj školi u Skoplju. Usledilo je unapređenje u čin kapetana 2. klase, 14. oktobra, i još jedno odlikovanje, Orden belog orla sa mačevima 5 reda, koje mu je uručeno 1. decembra 1920. godine. Te, 1920. godine, oženio se sa Jelicom Lazarević, ćerkom pukovnika Jevrema Brankovića. Jelica i Dragoljub su izrodili četvoro dece: sinove Branka 1921, Ljubivoja 1922. i Vojislava 1924. i ćerku Gordanu 1927. Branko je umro 1995, u Beogradu, Ljubivoje je preminuo u prvoj godini života, a Vojislav je poginuo pored svog oca, maja 1945. godine na Zelengori. Gordana je dečji lekar radiolog u penziji i danas živi u Beogradu.

Sledeće, 1921. godine, Mihailović je nakratko, od 7. jula do 30. septembra, službovao u Sarajevu. Bio je nastavnik u Drugoj podoficirskoj pešadijskoj školi. Vratio se u Beograd pošto je primljen za polaznika 23. klase Više škole vojne akademije. Dve godine kasnije diplomirao je sa odličnim uspehom. U međuvremenu, 5. novembra 1921. godine Draža Mihailović je odlikovan Albanskom spomenicom, a 24. oktobra 1922. unapređen je u čin kapetana 1. klase. Kao kapetan 1. klase Draža je godinu i po dana radio u obaveštajnom odeljenju, a šest meseci u nastavnom odeljenju. Majorski ispit je položio 16. marta 1925. godine, da bi u čin majora bio unapređen krajem te godine, 17. decembra. U generalštabnu struku je preveden 24. februara 1926, koja se može porediti sa današnjom titulom doktora vojnih nauka. U to doba Kraljevina Jugoslavije je svoje najbolje oficire slala u Francusku na specijalizaciju, pa se i Mihailović obreo u Parizu 1930. godine.

Pre nego što će otići u diplomatiju, Draža je obavljao više dužnosti u zemlji. Za pomoćnika načelnika štaba Dunavske divizije u Beogradu postavljen je 19. marta 1926. godine. Pored toga, za 1926. godinu bio je stalni član ispitne komisije za čin potporučnika ekonomske struke. Na generalštabne poslove u štabu kraljeve garde premešten je 19. januara 1927. godine. U gardi je bio pomoćnik načelnika štaba, vršilac dužnosti načelnika štaba, i najzad načelnik štaba, a jedno vreme je komandovao 3. bataljonom pešadijskog puka kraljeve garde. Istovremeno, Draža je bio član više ispitnih komisija, kao i nastavnik strategije u Nižoj školi intendantske akademije. Prosvetni Orden Svetog Save 2. reda dobio je 25. januara 1928. godine. Čin potpukovnika dobio je na Vaskrs 1930. godine.

Pukovnik Draža Mihailović, komandant puka, na verskoj službi koju vrši katolički sveštenik, u Celju, Dravska banovina, 1939.

Pukovnik Mihailović u društvu britanskog oficira, marta 1941., na vojnoj vežbi kod Kalinovika, uoči nemačkog napada na Kraljevinu Jugoslaviju.

Službovanje u kraljevoj gardi potpukovnik Mihailović završio je 14. februara 1935, kada je prekomandovan u organizacijsko odeljenje generalštaba ministarstva vojske i mornarice. Tu je ostao do 28. maja, kad je stigla naredba za odlazak u Sofiju, na mesto vojnog atašea Kraljevine Jugoslavije. Tamo je naučio i bugarski jezik i dobio dva bugarska odličja: Orden Aleksandra Nevskog 3. stepena, koji mu je uručio lično car Boris prilikom odlaska, i Orden krsta Svetog Aleksandra, koji će stići tri godine kasnije, 1939. Za vreme službe u Sofiji dobio je i pukovnički čin, 6. septembra 1935, povodom rođendana prestolonaslednika Petra Karađorđevića. Mihailović je maja 1936. godine na zahtev bugarske vlade povučen iz Sofije, pošto je uspostavio kontakte sa nekim kompromitovanim bugarskim oficirima, pa je premešten za vojnog atašea u Pragu. Pukovnik Draža Mihailović je stigao u Prag 22. maja 1936. godine i ostao je tu do maja naredne godine. U Pragu se nije bavio politikom već brojnim vojnim pitanjima, kao što su nabavka čehoslovačkih aviona, pancir prsluka, uputstava za protivoklopno ratovanje itd. Na oproštajnom prijemu, predsednik Čehoslovačke uručio je Draži Mihailoviću Orden belog lava 3. reda.

Maja 1937. godine pukovnik Draža Mihailović postavljen je za načelnika štaba Dravske divizijske oblasti u Ljubljani. Njegovo novo radno mesto nalazilo se u kasarni Vojvoda Mišić. Aprila sledeće, 1938. godine, Mihailović je prešao za komandanta 39. pešadijskog puka u Celju, koji je pripadao istoj divizionoj oblasti. Tokom službe u Celju, svojim pretpostavljenim je predstavio plan za reorganizaciju jugoslovenske vojske na nacionalnoj osnovi - na srpsku, hrvatsku i slovenačku - jer je verovao da je nacionalno homogene vojske biti bolje od mešovite, što će uvećati jedinstvo vojske i borbene sposobnosti. Njegovi pretpostavljeni su odbacili ovaj plan i 1. novembra 1939. su ga kaznili sa 30 dana zatvora. Posle tačno godinu dana, aprila 1939. godine, Mihailović se vratio u Ljubljanu, ovog puta za načelnika štaba utvrđivanja. Tu ostaje do avgusta, kada je postavljen za stalnog nastavnika Vojne akademije u Beogradu. Tokom 1940. godine više puta su zabeleženi Dražini javni antihitlerovski ispadi. Najzad, posle njegovog napada na Hitlera na jednom prijemu u britanskoj ambasadi}, nemački poslanik Viktor Fon Hern uputio je protest jugoslovenskom ministru inostranih poslova Cincar-Markoviću. Zato general Nedić još jednom kažnjava Mihailovića sa 30 dana zatvora. Kaznu izdržava u Mostaru, gde je, takođe po kazni, upućen za pomoćnika načelnika generalštaba primorske armijske oblasti, 23. oktobra 1940. godine.

Drugi svetski rat

Za više informacija pogledajte članak Jugoslovenska vojska u otadžbini

Nemačka poternica za pukovnikom Dražom Mihailovićem od 9. decembra 1941.

Dragoljub Mihailović u britanskoj uniformi i sa jugoslovenskom vojničkom kapom, bez generalskih znamenja prema pravilima gerile, 1943.

Nemačke, italijanske, mađarske i bugarske oružane snage napale su Kraljevinu Jugoslaviju 6. aprila 1941. bez objave rata. Pukovnik Mihailović se prvog dana rata nalazio u Kiseljaku kod Sarajeva na položaju načelnika Operativnog odeljenja Druge armije Jugoslovenske vojske. Pukovnik Mihailović prelazi u Slavoniju gde organizuje jedinice i njihovo prebacivanje preko reke Save usled munjevitog prodora nemačkih snaga iz pravca severa. Pukovnik Draža naređuje svojim vojnicima 9. aprila rušenje mosta na Savi kod Brčkog radi zaustavljanja neprijateljskog napredovanja. U Gračanici Draža postaje 13. aprila komandant Brzog odreda. Tokom 14. aprila bori se protiv hrvatskih ustaša u Derventi i Bosanskom Brodu, koji nastoje da ova mesta priključe tek proglašenoj NDH. Pukovnik Mihailović 15. aprila odbija naredbu o kapitulaciji i predaji svog odreda, pa sa delom Brzog odreda odlazi u šumu. Draža je 20. aprila Brzi odred preimenovao u Gorski odred. Grupa oficira, podoficira i vojnika Jugoslovenske vojske, na čelu sa Dražom prebacila se sa planina Istočne Bosne, preko reke Drine u Zapadnu Srbiju, sa namerom da produži otpor. Draža sa Gorskim odredom stigao je na Ravnu goru, 11. maja 1941. gde je osnovao Komandu Četničkih odreda Jugoslovenske vojske. Tokom leta 1941. Draža radi na stvaranju organizacije pokreta otpora. Početkom avgusta 1941. Draža upućuje grupu oficira u Bosnu radi pomoći srpskim ustanicima u borbi protiv NDH. Krajem avgusta četnici oslobađaju Loznicu od Nemaca, čime otpočinje ustanak u Srbiji.

Tokom ustanka izbija bratoubilački rat između partizana i četnika. Nemci koriste nastalu situaciju, razbijaju ustaničke odrede i vrše masovne zločine nad srpskim civilima. Početkom decembra 1941. Nemci kreću u ofanzivu na Ravnu goru, pod šifrovanim nazivom „Operacija Mihailović. Nemačka Vrhovna komanda u Srbiji preko radija, letaka i plakata objavljuje prvu poternicu za Dražom. U međuvremenu, Draža je uspostavio vezu sa Zapadnim saveznicima i Jugoslovenskom vladom, koja se nalazi u Londonu, oni potvrđuju legitimitet njegove akcije. Novi predsednik Vlade akademik Slobodan Jovanović, 19. januara 1942. postavlja Dražu za ministra vojske, mornarice i vazduhoplovstva. Draža je ukazom Vlade, 7. decembra 1941. proizveden u čin brigadnog generala, a ukazom od 19. januara 1942. u čin divizijskog generala. Tokom marta i aprila 1942. britanska i nova jugoslovenska vlada u Londonu su napravili vojni plan o otvaranju Drugog fronta u Jugoslaviji nazvavši ga „Plan invazije Jugoslavije“. Od 15. maja do 3. juna 1942. Nemci pokreću „Operaciju Forstrat“, a potom i „Akciju 800“, radi hvatanja generala Mihailovića. Juna 1942. Draža se od nemačkih potera sklanja u Crnu Goru, u italijansku okupacionu zonu, a 17. jula 1942. Jugoslovenska vlada ga ukazom unapređuje u armijskog generala. U Zimonjića Kuli kod Avtovca, 13. jula 1942. Draža održava sastanak sa četničkim prvacima, Hercegovine, Crne Gore i Dalmacije, radi priprema za stvaranje mostobrana prilikom Savezničke invazije Jugoslavije na jadransku obalu. Draža zatim odlazi iznad Kolašina, na planinu Sinjajavinu. Ovde se Vrhovna komanda zadržala sve do maja 1943. gde je vršila pripreme za zajedničko sadejstvo sa angloameričkim snagama pred planiranu invaziju na Jugoslaviju. Zaleđe južnog Jadrana, od ušća reke Bojane do ušća Neretve za Vrhovnu komandu JVuO predstavljalo je najznačajnije strateško mesto, jer je upravo u ovoj oblasti planirano angloameričko iskrcavanje iz južne Italije na Jugoslaviju. Avgusta 1942. godine britanski premijer, Vinston Čerčil, je u Moskvi izneo Staljinu ovaj plan, koji je podrazumevao da Zapadni saveznici posle uspešnih vojnih operacija protiv Nemaca u severnoj Africi zauzmu Siciliju, a potom i donju Italiju, koju je trebalo iskoristiti kao platformu sa koje bi se izvršila invazija oko milion vojnika na Jugoslaviju i time otvorio Drugi front, posle čega bi se izveo brzi prodor preko Mađarske, Slovačke i Rumunije (ove države nisu bile okupirane od Nemačke i predstavljale su Hitlerov meki trbuh) i napale s leđa nemačke snage na Istočnom frontu čime bi se oslabio pritisak na Crvenu armiju i SSSR. Međutim, Staljin je odbio ovaj plan tražeći od Čerčila da Zapadni saveznici otvore Drugi front što zapadnije, u Francuskoj, tajno time računajući na potencijalni ratni plen, istočnu Evropu i Balkan. Čerčil je napustio Moskvu bez dogovora sa Staljinom, a Zapadni saveznici su nastavili da izvode vojne operacije prema svom vojnom planu, usmeravajući prodor svojih snaga prema Balkanu. U narednih godinu dana, sve do jeseni 1943. postojaće sukob između Zapadnih saveznika i SSSR oko mesta otvaranje Drugog fronta, Jugoslavije ili Francuske. Krajem februara 1943. zbog očekivane savezničke invazije, u Severnoj Hercegovini počinju žestoke borbe između, partizana i četnika, koje se nastavljaju nesmanjenom žestinom krajem aprila i početkom maja 1943. na Severu Crne Gore, a zatim ovaj sukob prekida velika nemačka ofanziva na oba rivalska pokreta otpora, upadom oko 65.000 nemačkih vojnika u italijansku okupacionu zonu, ova ofanziva je nosila šifrovan naziv „Operacija Švarc“. General Mihailović se uspešno izvlači iz nemačkog obruča i sa delom svojih snaga kreće na sever u pravcu Zlatara i Javora.

General Draža Mihailović sa članovima savezničke vojne misije, američkim potpukovnikom Albertom Sajcom (levo) i britanskim brigadnim generalom, šefom misije, Čarlsom Armstrongom (u sredini), u jesen 1943. na Zlatiboru.

Od daljih nemačkih potera Draža se sklanja na planinu Čemerno, gde se zadržava celog leta 1943. Niz neuspelih akcija naterao je Nemce da ucene glavu generala Mihailovića. Poternica je objavljena 21. jula 1943. na 100.000 rajhsmaraka u zlatu. Početkom septembra 1943. Nemci saznaju mesto Dražinog boravka i upućuje znatne snage prema Čemernu. Četnici primaju borbu sa Nemcima, koje zatim savlađuju i odbacuju. Vrhovna komanda i saveznički oficiri se zatim prebacuju na Zlatibor, a početkom oktobra 1943. se premeštaju u okolinu Višegrada. Tada jake četničke snage kreću u ofanzivu prema Sarajevu, napadaju nemačko-ustaške snage u Višegradu, 5. oktobra 1943. i posle žestokih borbi oslobađaju mesto, a potom u bici na Semećkom Polju, 6. oktobra razbijaju jake nemačke snage. Četnici i saveznički oficiri su srušili veliki železnički most kod Višegrada, 7. oktobra 1943. a istog dana oslobađaju posle žestokih borbi Rogaticu od ustaša. Četnici su proterali Nemce iz Goražda, Foče i Olova i krenuli u napad na Sokolac i Sarajevo, ali su ih tada napale sa fronta jake nemačko-ustaške snage i naterale na odstupanje. Posle pobede Crvene armije u tenkovskoj bici kod Kurska, u narednih par meseci usledilo je oslobođenje većeg dela SSSR. Iz straha da Staljin ne potpiše separatni mir sa Hitlerom, Zapadni saveznici na Teheranskoj konferenciji u gradu Teheranu prihvataju da otvore Drugi front u Francuskoj i da istočna Evropa i Balkan postanu njegov ratni plen. Početkom novembra 1943. Vrhovna komanda na čelu sa Dražom kreće na marš preko planine Tare i Povlena i dolazi decembra 1943. u Azbukovicu, na planinu Bobiju. U selo Ba, Draža dolazi 20. januara 1944. radi priprema Svetosavksog kongresa. Višestranački Jugoslovenski nacionalni kongres je održan od, 25. do 29. januara 1944. u selu Ba. Kongresu su prisustvovali 272 delegata iz 11 različitih političkih partija, na kraju zasedanja usvojena je Baška rezolucija, koja je predviđala obnovu i demokratsko uređenje Jugoslavije kao parlamentarne monarhije sa tri federalne jedinice, Srbijom, Hrvatskom i Slovenijom, u kojoj bi bila zagarantovana sva ljudska i građanska prava njenih državljana. Posle kongresa Draža odlazi u oblast Ovčara, gde se zadržava do početka marta 1944. Početkom aprila otpočela je partizanska ofanziva na Srbiju iz pravca Sandžaka. Od sredine proleća do početka jeseni 1944. u Srbiji je vođeno više značajnih borbi između dva rivalska pokreta otpora. Četnici su spasavali američke pilote oborene od strane Nemaca iznad Srbije. Od kraja maja 1944. pa do kraja februara 1945. tokom Operacije Vazdušni most četnici su uspešno izvršili evakuaciju oko 700 spasenih američkih pilota.

General Draža Mihailović sa članovima američke vojne misije, jeseni 1944. Sleva na desno: Pukovnik Robert Mekdauel, kapetan Džordž Musulin, kapetan Nik Lalić, Draža i poručnik Majkl Rajačić

Draža se od aprila do septembra 1944. nalazio u oblasti Ravne gore. Tek što je napunio 21 godinu života, kralj Petar II je, 12. septembra 1944. pod pritiskom britanskog premijera, Vinstona Čerčila, održao govor preko radio Londona u kome je pozvao četnike da stanu pod komandu, partizana, rivalskog pokreta otpora na čijem čelu se nalazio J. B Tito Dve nedelje kasnije, 28. septembra 1944. u Srbiji prodire Crvene armija sa 300.000 sovjetskih vojnika i u Beogradskoj operaciji zauzima veći deo Srbije od Nemaca, tokom te ratne operacije poginulo je 4.350, a ranjeno 14.488 sovjetskih vojnika. Crvenoj armiji su se pridružili i Titovi partizani. Sa Vrhovnom komandom i američkom vojnom misijom Rendžer Draža polovinom septembra 1944. sa Ravne gore stiže u Mačvu. Dan uoči ulaska sovjetskih trupa u Srbiju, 27. septembra 1944. Draža prelazi preko reke Drine u Semberiju. Četnici nisu pružali otpor Crvenoj armiji u Srbiji, već su ih neke jedinice dočekivale kao Saveznike i pomagale u dejstvima protiv Nemaca. Glavna četnička vojska se ipak povlači u Bosnu pred nastupom ideološkog neprijatelja. Draža iz Semberije prelazi u bosansku posavinu, a početkom oktobra 1944. boravi na planini Trebavi. Tokom novembra 1944. Draža se nalazi u okolini Sarajeva, a tokom decembra 1944. sa Vrhovnom komandom boravi u Kladnju, odakle se vraća na Trebavu, gde ostaje do sredine marta 1945. Sredinom marta 1945. sve četničke jedinice prelaze reku Bosnu i smeštaju se na planinu Vučijak. Ovde Draža donosi odluku da se preko Centralne Bosne izvrši proboj za Srbiju. Dražina vojska se kretala u tri velike kolone. Draža je želeo da stigne u Srbiju pre nemačke kapitulacije. Od planine Motajice skrenuli su na jug, pa brzim pokretima opštim pravcem: Motajica - istočno od Kotor Varoši - između Travnika i Zenice, izbili su u oblast Fojnice. Ovim pravcem kolone su bile stalno napadana od ustaša. Četnici su prešli preko Ivan - planine i zapadnih padina Bjelašnice, obišli su Kalinovik sa zapada, skrenuli su na istok gde su pokušali da pređu reku Drinu, na mestu ušća Sutjeske. Na Zelengori, četnici su se 13. maja 1945. sukobili sa partizanima. Glavnina vojske je izginula ili zarobljena i potom većinom streljana.

Posle Drugog svetskog rata

Nastavak borbe i zarobljavanje

Za više informacija pogledajte članak Zarobljavanje generala Mihailovića

Zarobljen general Draža, 13. marta 1946.

Draža je krenuo na sever sa grupom od nekoliko desetina četnika. U selu Bulozi kod Goražda, u noći između 23. i 24. maja 1945. gine Dražin sin Vojislav. Draža se narednih dana kretao prema Drini sa grupom od 22 četnika, koju je radi lakšeg proboja podelio na više delova. Ubrzo stupa u vezu sa majorom Dragišom Vasiljevićem, komandantom Višegradske brigade. Draža prelazi reku Drinu i neko vreme ostaje u oblasti Krupnja i Bajine Bašte, ali se potom vraća u okolinu Višegrada. Razboleo se od pegavog tifusa tokom februara 1946. Zarobljen je u okolini Višegrada 13. marta 1946. Ministar unutrašnjih poslova FNR Jugoslavije, Aleksandar Ranković, je 24. marta 1946. u svom ekspozeu u Narodnoj skupštine obznanio da je Dragoljub Mihailović od 13. marta nalazi u rukama vlasti. Prethodno, Ranković je iz Beograda javio J. B. Titu, koji se nalazio u Varšavi, da je Draža uhvaćen, a ovaj specijalnim telefonom pozvao Staljina da mu vest lično saopšti. Vest o hapšenju generala Mihailovića, obišla je svet munjevito i različito je primljena. Od komunističkog Istoka sa velikim oduševljenjem; u demokratskoj javnosti Zapada, sa izvesnom skepsom i ogorčenjem. Već 21. aprila 1946., list „Borba“ je obeledanio vest da je ukazom Prezidijuma Narodne skupštine FNRJ grupa boraca Jugoslavenske armije i odlikovana, iznoseći i pojedinačno njihova imena. Način na koji general Mihailović uhvaćen bio je obavijen velom tajne punih 16 godina. Od 5. avgusta do 17. septembra 1962. beogradska „Politika“ objavila je feljton pod naslovom „Kako je uhvaćen Draža Mihailović“. O okolnostima hvatanja Mihailovića. Nikola Milovanović objavio je detaljan opis u svojoj knjizi.

Sudski proces

Za više informacija pogledajte članak Suđenje generalu Dragoljubu Mihailoviću

Dragoljub Mihailović pred sudom

Suđenje generalu Mihailoviću održano je od 10. juna do 15. jula 1946. godine. Uz glavno-optuženog Mihailovića suđeno je većoj grupi ljudi: Prof. Slobodanu Jovanoviću, dr Božidaru Puriću, dr Stevanu Moljeviću, dr Mladenu Žujoviću, dr Živku Topaloviću, dr Milanu Gavriloviću, dr Momčilu Ninčiću, Živanu Kneževiću, Radoju Kneževiću, Konstantinu Fotiću, Đuri Viloviću, Radoslavu Radiću, Slavoljubu Vranješeviću, Milošu Glišiću, Petru Živkoviću, Dragomiru Jovanoviću, Tanasiju Diniću, Veliboru Joniću, Đuri Đokiću, Kosti Mušickom, Bošku Pavloviću, dr Lazaru Markoviću i dr Kosti Kumanudiju. Mihailovićeve sudije su bili Mihailo Đorđević (Predsednik vojnog veća), Milija Laković, Mihailo Janković, Nikola Stanković i Radomir Ilić (sudije) i Todor Popadić (sekretar). Tužilac je bio pukovnik Miloš Minić, kome je pomagao Miloš Jovanović.. General Mihailović je na kraju suđenja izneo svoju završnu reč:

„Našao sam se u vrtlogu događaja i smernica... Ostao sam ipak samo vojnik. Ubeđen sam bio da sam na pravom putu i pozivao sam svakog stranog dopisnik, pa čak i jednu misiju Crvene armije da dođu u moj Glavni štab. Sudbina je bila nemislosrdna prema meni, kada me je okrutno ubacila u ovakav vihor, najteži mogući koji može jednog čoveka snaći. Mnogo sam hteo, mnogo sam započeo, mnogo verovao, ali svetski vihor odneo je mene i moj rad.“

({{{2}}})

Od 47 tačaka optužnice koju je Miloš Minić pročitao 10. juna 1946. u Beogradu, Draža je osuđen po osam tačaka. Prva je glasila:

Likvidiran general Draža Mihailović, 17. jula 1946.

„Kriv je što je od početka druge polovine 1941, pa za sve vreme rata i neprijateljske okupacije organizovao i rukovodio oružane četničke formacije poznate pod imenom "četnici Draže Mihailovića" i takozvana Jugoslovenska vojska u otadžbini, koje su imale za cilj da oružanom akcijom i terorom u saradnji s okupatorom podrže okupaciju i uguše oružani ustanak i oslobodilačku borbu srpskog i ostalih naroda Jugoslavije.“

({{{2}}})

Draža Mihailović osuđen je za veleizdaju i kao ratni zločinac, mada postoje autori koji to osporavaju.

General Mihailović je 15. jula 1946. godine osuđen na smrt streljanjem, trajan gubitak političkih i građanskih prava kao i oduzimanje celokupne imovine. Streljan je na nepoznatom mestu 17. jula 1946. godine. Ni danas se ne zna gde je tačno grob generala Draže.

Odlikovanja

Spomenik generalu Mihailoviću na Ravnoj gori, u Srbiji.

• Srebrna medalja za hrabrost, uručena 1913.
• Spomenica za Srpsko – turski rat, uručena 1913.
• Spomenica za Srpsko – bugarski rat, uručena 1913.
• Zlatna medalja za hrabrost, uručena 1915.
• Engleski Vojni krst, uručen 1917.
• Beli orao sa mačevima četvrtog reda, uručen 1918.
• Beli orao sa mačevima petog reda, uručen 1920.
• Spomenica za rat 1914 – 1918., uručena 1920.
• Zlatna medalja za hrabrost, uručena 1920.
• Albanska spomenica, uručena 1921.
• Orden Svetog Save četvrtog reda, uručen 1928.
• Bugarski Komandirski krst Svetog Aleksandra, uručio lično car Boris u Sofiji 1936.
• Čehoslovački Orden belog lava trećeg stepena za vojne zasluge, uručio lično predsednik 1937.
• Francuski Ratni krst, dodelio general Šarl de Gol, 1943.
• Američka Legija zasluga prvog stepena, najviši orden namenjen strancima, dodelio predsednik Hari Truman 29. marta 1948. Uručen Dražinoj kćerki Gordani 2005.

Draža je uoči Drugog svetskog rata poslao paket sa svim ordenima dobijenim do 1938. poštom iz Mostara, gde je bio sa vojnom službom 1940., porodici u Beograd. Ali, porodica nije nikad primila paket. Svi Dražini ordeni su bespovratno izgubljeni u poštanskom saobraćaju. Poslednja dva odlikovanja koja su dodeljena Draži, francuski Ratni krst i američka Legija zasluga prvog stepena, dodeljen posthumno, danas se nalaze u Muzeju na Ravnoj gori. Dragoljub Mihailović je najodlikovaniji srpski oficir u istoriji.

Francuski Ratni krst

De Golovo odlikovanje

Komandant francuskog pokreta otpora, general Šarl de Gol, odlikovao je generala Dražu Mihailovića Ratnim krstom. Uz ovaj orden on je izdao i pohvalnu naredbu, koja je 2. februara 1943. godine pročitana svim francuskim jedinicama:

„Armijski general Dragoljub D. Mihailović, legendarni junak, simbol najčistijeg rodoljublja i najviših jugoslovenskih vojničkih vrlina, nije prestao voditi borbu na okupiranom nacionalnom tlu. Uz pomoć rodoljuba, on bez sustajanja ne da mira okupatorskoj vojsci, tako pripremajući onaj konačan juriš koji će dovesti do oslobođenja njegove otadžbine i celog sveta, rame uz rame s onima koji nikad nisu smatrali da se jedna velika zemlja može da pokori surovom zavojevaču.“

({{{2}}})

Američka Legije zasluga

Orden Legije za zasluge prvog stepena za Vrhovne komandante.

Pored odlikovanja koje je Draža Mihajlović dobio tokom Balkanskih i Prvog svetskog rata, 1948. godine američki predsednih Hari Truman posthumno ga je odlikovao ordenom Legije zasluga zbog učestvovanja u operaciji spasavanja američkih pilota oborenih iznad Jugoslavije.

Komisija za odlikovanja Pentagona odlučila je da generala Dragoljuba Mihailovića uvrsti u “Legiju zaslužnih”, nakon izveštaja istražne komisije Komiteta za pravedan sud Draži Mihailoviću.

Ova komisija, koja je okupljala najuglednije ljude SAD (šest senatora, osam kongresmena, pet guvernera...) otvorila je javna saslušanja u Advokatskoj komori njujorške opštine 13. maja. Saslušanja su trajala pet dana, paralelno s procesom koji su komunističke vlasti u Beogradu vodile protiv Draže Mihailovića.

Najveću pažnju Komisija je posvetila navodnoj saradnji Mihailovića sa Silama osovine, jednoj od najtežih tačaka optužnice koji je Vojni sud u Beogradu prihvatio.

Orden je, u maju 2005. godine uručen njegovoj ćerki Gordani na skromnoj ceremoniji održanoj u ambasadi SAD u Beogradu. Odlikovanje nije uručeno sve do tada zato što je američki interes na Balkanu bila neutralna Jugoslavija pod Titovom upravom. Pretpostavljalo se da bi jedan ovakav čin gurnuo Jugoslaviju u naručje SSSR-u i da bi ona postala članica Vašravskog pakta. Vest o dodeli odlikovanja generalu Draži Mihajloviću, tačnije o njegovom uručenju Dražinoj ćerki Gordani izazvala je burne reakcije u Bosni i Hrvatskoj među onim snagama koje nastoje da Jugoslovensku vojsku u otadžbini izjednače sa Ustašama i drugim vojnim formacijama sastavljenim od pripadnika nekadašnjih jugoslovenskih naroda koje su operisale na Balkanu.

Tokom Drugog svetskog rata, 1944. godine američka obaveštajna služba je, u saradnji sa Jugoslovenskom vojskom u otadžbini i njenim komandantom generalom Dražom Mihailovićem sprovela operaciju "Holjard" (Halyard). Glavni cilj operacije bila je evakuacija američkih pilota, pripadnika američke 15. vazduhoplovne armije koji su oboreni iznad teritorije Jugoslavije. Oboreni američki piloti su uz pomoć pripadnika JVuO prebacivani na teritoriju pod njihovom kontrolom odakle su američkim avionima evakuisani u Italiju sa improvizovanih poljskih aerodroma Boljanići, Kociljevo i Pranjani. Operacija Holjard bila je najveća operacija organizovanog spasavanja oborenih američkih avijatičara u Drugom svetskom ratu.

Zanimljivosti

25. maja 1942. u časopisu Tajm je izašao članak o Dragoljubu Mihailoviću, sa njegovom slikom na naslovnoj strani.

• U uglednom časopisu Tajm maja 1942. izašao je članak o generalu Dragoljubu Mihailoviću, sa njegovom slikom na naslovnoj strani.
• U vreme dok je Drugi svjetski rat uveliko besnio, u Holivudu su se snimali filmovi. Tako je Holivud postao jedan od centara antinacističke propagande i deo američke ratne mašinerije. U moru ovakvih filmova snimljena je i filmska epopeja o herojskom otporu četnika nacističkim okupatorima Kraljevine Jugoslavije. Film je snimljen 1943. godine u režiji Luisa Kinga pod nazivom "Četnici - borbena gerila ". Uloga četničkog komandanta i vođe pokreta otpora pripala je Filipu Dornu. Britanci su sa promenom svoje zvanične politike ovaj film prikazivali bez uvodne špice pod imenom Partizani.
• U poslednjoj fazi rata američki predsednik Frenklin Delano Ruzvelt poklanjao je zaslužnim pojedincima luksuzno opremljenu knjigu "Četiri slobode", koja se sastojala od po četiri fotografije i četiri teksta. Istaknuti američki umetnici izražavali su, perom i kičicom, svoje viđenje slobode govora i izražavanja misli, slobode veroispovesti, slobode od siromaštva i slobode od straha. Jedan primerak knjige predsednik Ruzvelt poklonio je generalu Draži Mihailoviću. Danas se knjiga "Četiri slobode" namenjenu generalu Mihailoviću čuva u Arhivu SANU u Beogradu.
• Gradonačelnik Los Anđelesa Tom Bredli je doneo Ukaz kojim se 17. jul 1986. proglašava za „Dan sećanja na generala Dražu Mihailovića.“
• Tokom boravka u zatvoru i iščekivanju presude 1946. godine generalu Draži Mihailovići je bilo dozvoljeno da čita knjige. Poslednji roman koji je Draža pročitao i od koga se u ćeliji nije odvajao sve do svoje smrti bio je Sten­da­lov Parm­ski kar­tu­zi­jan­ski ma­na­stir.

Reagovanja povodom vesti o pogubljenju Generala Draže

„Mihailović se za vreme ovog rata borio na strani saveznika i nepravedno je pogubljen. Greh za njegovo pogubljenje snose i sudije i sudijini zapovednici.“

(Kralj Petar II Karađorđević)

„Bila sam mnogo tužna kada sam ovog jutra u novinama pročitala da je streljan rodoljub g. Mihailović, čovek koji je zapalio luč slobode.“

(Eleonora Ruzvelt)

„Svet se trese iz temelja. Mihailović, časni rodoljub, pao je kao žrtva i mučenik pod noge pobednika komunističke invazije sa istoka.“

("Tajms" 28. jula 1946.)

„Celi ovaj proces gola je politika, ista stvar koja se desila u Moskvi 1936. godine, i sve je bilo u službi komunističke propagande.“

("La Gazeta" iz Lozane 17. jula 1946.)

„Inkvizitorski kaluđeri srednjega veka bili su prava deca u primeni svojih mačeva u odnosu na Tita i njegovog sudiju Đorđevića“

(Atina 18. jula 1946. godine.)

„Draža Mihailović bio je legendarna ličnost i za vreme svog života; njegova mučenička smrt stvorila je oko njegovog imena oreol svetog ratnika. Sa vremenom taj će oreol bivati sve svetliji, a ime Dražino sve slavnije. A koji se zovu Dražini, neka podržavaju Dražu. Bog da mu daruje večni život u sjaju Nebeske Srbije!“

(Sveti Vladika Nikolaj u svojoj besjedi o Draži u crkvi Hristovog Vaskrsenja u Čikagu, 18. jula 1954. godine)

„Umirem grešan, bio sam običan sudija smrti!“

(Sudija Mihailo Đorđević, kojeg je proganjala misao da je na smrt osudio nevinog čoveka)

Rekli su o Dragoljubu Draži Mihailoviću

„Promena crno-bele komunističke slike prošlosti treba da ima kulturni, a ne politički značaj. Kod nas se sve opet pretvorilo u političku borbu. Rehabilitacija pokreta Draže Mihailovića ne treba da znači rehabilitaciju kame. Treba rehabilitovati pozitivan sadržaj jer se radi o građanskom antifašističkom pokretu koji je bio relativno umeren. Da Draža može da vidi spektakle na Ravnoj gori - tu kombinaciju anđela pakla i gusara sa Kariba koji se zaklinju u njegovo ime - verovatno bi se sasvim potresao.“

(Istoričar Predrag Marković)

Literatura

• Samardžić, Miloslav. Draža i opšta istorija četničkog pokreta. Knjiga 1. (UNA Press: Beograd, 2005.) ISBN 86-906611-1-5
• Samardžić, Miloslav. Draža i opšta istorija četničkog pokreta. Knjiga 2. (UNA Press: Beograd, 2005.) ISBN 86-906611-2-3
• Samardžić, Miloslav. Draža i opšta istorija četničkog pokreta. Knjiga 3. (UNA Press: Beograd, 2005.) ISBN 86-906611-3-1
• Samardžić, Miloslav. Draža i opšta istorija četničkog pokreta. Knjiga 4. (UNA Press: Beograd, 2006.) ISBN 86-906611-5-8
• Dr. Miodrag Zečević: DOKUMENTA SA SUĐENjA RAVNOGORSKOM POKRETU 10. jun - 15. juli 1946.
• Nikola Milovanović: DRAŽA MIHAILOVIĆ

Spoljašnje veze

• ((en)) „Odluka“ Senata Sjedinjenih Američkih Država od 25. januara 1989.
• "Ravnogorska čitanka", Dokumentaran film Radio-televizije Srbije, osam epizoda.
• "Draža protiv Romela",Večerenje novosti, feljton, 2. - 8. septembar 2004.
• "Draža u Legiji zaslužnih", Veljko Lalić, Večernje novosti, feljton, 31. mart - 13. april 2005.
• "General Draža ratnik i stradalnik", M. Samardžić, Večernje novosti, feljton, 24. - 30. septembar 2009.
• "Diverzije i sabotaže Vojske Kraljevine Jugoslavije na Železnici u Drugom svetskom ratu", Glas javnosti, feljton, 2007.
• "Streljani 17. jula", piše N. R.Revija 92, 23. septembra 2009.
• Zapisnik sa sastanka Mihailovića sa nemačkim predstavnicima u selu Divci
• Web Archive - The Trial of Dragoljub-Draza Mihailovic – 1946
• Spomenik u Americi
• Draža pogubljen i sahranjen u blizini Belog Dvora
• Galerija slika Draže Mihailovića na RCP Brčko
• „Druga potera za Dražom“, Večernje novosti, feljton, 2. - 19. maj 2009.
• "Četnici borbena gerila" film iz 1943
• „Sto hiljada dolara za Dražin grob“ Srpska narodna odbrana u Americi
• „Sproveo sam Dražu na streljanje“, Branko Vučković i Novka Ilić, Časopis Sloboda, reportaže i intervjui, Čikago, 25. april 2009.
• „Eksluzivno otkrivamo: OVDE TRAŽE DRAŽU!“, S. Vojinović, List Pres, Vesti dana, 30. maj 2009.
• Sudu dostavljeni dokazi da je suđenje Draži Mihailoviću bilo montirano („Blic“, 30. novembar 2011)
• Republička asocijacija za negovanje tekovina Ravnogorskog pokreta