Istorija Crne Gore

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Coat of arms of Montenegro.svg

Ovaj članak je deo serije o
istoriji Crne Gore

Glavni članci
Kategorija: Istorija Crne Gore

Crna Gora nosi to ime tek od 15. vijeka (ipak prvi put se pominje još 1296, a ranije se, do početka 11. vijeka otprilike, zvala Dukljom koju je Vizantija zvala i Srbija, a poslije Zetom). Prva dinastija u toj oblasti bila je srpska dinastija Vojislavljevići nazvana po dukljanskom knezu Stefanu Vojislavu koga Vizantinci bilježe kao arhonta Duklje. Duklja (Zeta) je prva od balkanskih zemalja, kojoj je Vizantija službeno priznala državni suverenitet i nezavisnost[traži se izvor od 09. 2009.].

Praistorijsko doba[uredi]

Praistorijska nalazišta u Crnoj Gori

Kameno doba[uredi]

Starije kameno doba - paleolit, epha je najranijeg formiranja ljudskih zajednica. Osnovno zanimanje su bili: lov i ribolov. U hordama, ljudi su živjeli nomadskim, odnosno polunomadskim životom. Za ovaj period poseban značaj imaju nalazi sa Crvene Stijene, pećine na lijevoj obali Trebišnjice. Ovaj lokalitet se vezuje za poslednju fazu ledenog doba. Za ovu epohu je karakteristično i oruđe od tesanog kamena. Iz ovog perioda nisu otkriveni ostaci ljudskih kostiju. Ovaj period je približno obuhvatao prvu polovinu 5000. godine prije nove ere.

Vinčanska kultura - ljubičasta boja, u predjelu današnje Crne Gore, krajem IV milenijuma prije nove ere

Srednje kameno doba - mezolit, u kome su česti oblici oruđa od kosti i roga: sjekire, bodeži i šila, karakteriše razvitak lova i ribolova. Ovo se može ustanoviti i u kulturnom razvitku nalazišta Crnvena Stijena. Iz ovog perioda nisu otkriveni ostaci ljudskih kostiju. Približno, ovaj period je obuhvatao kraj 4000. godine prije nove ere.

Mlađe kameno doba - neolit

Bronzano doba[uredi]

1500 - 500. godine prije n. ere, jadranski tip bronzane sjekire iz Kolašina.

Metalno doba je počelo mnogo ranije, u egejsko-prednjeazijskom području, nego na području današnje Crne Gore i u unutrašnjosti Evrope. Kao centar metalurgije može se smatrati i područje Kavkaza, a znatna etnička pomjeranja su doprinijela da i Balkansko poluostrvo uđe u metalno doba.

Intezivnija indoevropeizacija karakteristična je za početak bronzanog doba. Nomadski stočari iz južnih ruskih stepa, kojima ni zemljoradnja nije bila potpuno nepoznata živjeli su u patrijahatu, a na Balkanu nailaze na primitivniju starosjedilačku kulturu lovačko-ribolovačkog karaktera. Ovi došljaci na Balkanu formiraju dvije velike indoevropske jezičke grupe, koje su se zadnjih vjekova prije nove ere razvile u Ilire i Tračane. Kao granica navedenih grupa, može se smatrati sliv Morave i Vardara. Iliri i Tračani, sa makedonskom grupacijom i nekim maloazijskim grupacijama Indoevropljana, smatraju se pelastičkim i živjeli su na Balkanu prije doseljenja Grka, koji prodiru oko 1900. godine stare ere. Uticaj Ilira na Grke se odrazio i u njihovom jeziku: imena, Ahil i Odisej, kao i pojedina imena božanstava, na primjer Tetida. Prodor Indoevropljana na Balkan vršen je u više talasa. Na to ukazuju i prilično rijetki ostaci ranog bronzanog doba u Crnoj Gori: nalazišta u Tuzima, na području Skadarskog jezera (bakarna sjekira, vjerovatno stranog porijekla, iz donjeg Podunavlja, iz vremena oko 2000. godine prije nove ere) i Lastvi (Hercegovina, u neposrednoj blizini crnogorske granice) gdje je na putu (Dubrovnik – Cavtat – Nikšić) veoma značajnom u rimsko doba, pronađen veći broj kremenih noževa, tipa karakterističog za prelaz iz neolita u metalno doba. Porijeklo ovih noževa je sa istoka, pa se dovode u vezu sa prodorom Indoevropljana. Bušene sjekire-čekići, od kamena, iz ovog perioda, pronađeni su u Ćemencima, kod Nikšića i Štedici, kod Podgorice, a vezani su, takođe, za prve Indoevropljane.

Prve gradine (primitivna utvrđenja) formiraju se u ranom bronzanom dobu. U Crnoj Gori postoji veći broj ovih utvrđenja, koja su nedovoljno ispitana. Njihov razvoj se može pratiti, čak i u rimsko doba. Otkiveno je dosta fragmenata grnčarije, rađene slobodnom rukom i loše pečene, ukrašene nalijepljenim rebrima i prstima izvedenim ornamentima.

Humke ili tumuli, najkarakterističniji su načini sahranjivanja za praistorijsko doba Crne Gore (kao i zapadnog Balkana). Rasprostranjeni su u Boki kotorskoj, na području Bara, Sutomora, duž sjeverne obale Skadarskog jezera, u dolini Zete, između Podgorice i Skadra, u Banjanima, Paštrovićima, Drpama i Vraćenovićima. Ima ih oko Berana, Pljevalja i na Gornjem Ibru. Pojava ovih grobova je takođe vezana za najraniju indoevropeizaciju.

U razvijenom bronzanom dobu (na području Evrope, od 1500 – 1200. godine prije nove ere) prisutan je uticaj razvijenih kultura oblasti Egeja. Dolazi do inezivnih trgovačkih veza, mikenske kulture sa grčkog kopna i unutrašnjosti Balkana (već oko 1500. prije nove ere) karpatskom oblašću, pa i Skandinavijom. Pored Mikene, postavlja se i pitanje predgrčke trgovačke posredničke uloge Krita na obali Jadranskog mora, obzirom da je u Makarskoj (Hrvatska) pronađen kritski metalni slitak. Za ovo vrijeme su karakteristične sjekire tzv. albansko-dalmatinskog i skadarskog tipa. Poznati su nalazi sa okapine u Lipcima - Boka kotorska, Beran –Krša, kod Berana, Zoganja, kod Ulcinja, Bijedića, kod Bijelog Polja i Crvene Stijene (nastavak života u pećinama, u pojedinim područjima). Nađena keramika je finije izrade, rađena rukom. U etničkom sastavu i kulturi ove epohe još ne može biti riječi o sigurnom razdvajanju ilirskog i tračkog elementa – na cijelom području Balkana.

Predanja iz antičkih izvora Valja uzeti u obzir mišljenje poznatog francuskog arheologa R. Disoa (R. Dussaud) koji smatra da grčki mit o Kadmosu i Harmoniji stoji u vezi sa etničkim i kulturnim prodorima iz egejske oblasti u pravcu Istoka (maloazijskih Hetita i Feničana) i Zapada (današnja crnogorsko-albanska obala).

Kadmos ubija zmaja. Grčka amfora iz 560. godine p. n. ere.

Ovaj mit govori o osnivaču beotske Tebe – Kadmosu i njegovoj supruzi Harmoniji. Postoji legenda da su Kadmos i Harmonija došli u oblasti oko Jadranskog mora, na područje Enhilejaca, a to područje je bila Boka kotorska, današnja crnogorska i dio albanske obale, do Drača. Legende o ovom dolasku su različite u pojedinostima. Pseudo-Skimnos u prvom vijeku prije naše ere govori o dolasku Kadmosa u Budvu, na zaprezi koju su vukli volovi. Još ranije, u četvrtom vijeku prije nove ere, Pseudo-Skilaks, antički geograf, detaljno opisuje obalu Jadranskog mora i područje Enhilejaca od Boka kotorske, duž današnjeg crnogorskog primorja. Apolonije Rodski u svojim Argonautima pominje naseljavanje nekih Kohilđana na ilirskoj rijeci u oblasti Enhilejaca, gdje se nalazi grob Kadmosa i Harmonije. Po Pliniju (III,44) Olcinium, današnji Ulcinj, ranije se nazivao Colchinium, pošto su ga osnovali Kohilđani.

Egejska seoba naroda

Ova seoba, u bronzanom dobu, predstavljala je veliku migraciju naroda u egejsko – maloazijskoj oblasti, tokom više vjekova (oko 1200. do oko 800. godine prije nove ere). Plemena sa Balkana, kasnije poznata kao Tračani i Iliri, imali su u ovoj migraciji značajnu ulogu, a pomjeranja su morala zahvatiti, makar jednim dijelom i predio današnje Crne Gore. U ovo vrijeme postavlja se i priča o opsadi i padu Troje (Homer navodi imena niza junaka i naroda iz unutrašnjosti Balkanskog poluostrva, koji su sa Grcima napali na ovaj maloazijski grad). Velikoj seobi pripada i najezda Doraca u ahajsku Grčku. Egejska seoba je predstavljala opasnost za moćni Egipat. Nakon što su ovi narodi uništili jako kraljevstvo Hetita i gradove na Kritu, u petoj godini vladavine faraona Menerptaha (1225-1215 prije n. e.) pominju se naleti „ljudi sa mora“. Ovi naleti na Egipat sa kopna i mora obnovljeni su i u vrijeme posljednjeg velikog faraona, Ramzesa III, koji je uspio da ih porazi i odbije. Imena ovih napadača na faraonovu zemlju daju egipatski izvori toga vremena. Dobrim dijelom su tu u pitanju grupacije naroda sa Balkanskog poluostrva i iz Male Azije. Iz perioda egejske seobe, na sjeveru Crne Gore pronađene su šuplje bronzane sjekire-keltovi, kalup za livenje specijalne varijante sjekira ovog tipa, kao i nakit.

Gvozdeno doba[uredi]

Grčko-ilirski tip šlema, V-VI vijek p. n. e.
Ilirski štit
Ilirski ratnik, prema reljefu sa antičkog nakita

Period halštata nastaje na kraju velikih migracija (800. godina prije nove ere) i traje do VI vijeka stare ere. To je period izvjesne kulturne stabilizacije domaćeg stanovništva na Balkanskom poluostrvu. Jasno se izdvajaju pojedina ilirska plemena (poznata kasnije po pisanim izvorima) kao i njihova područja. Značajni ilirski tumuli iz ovog perioda nalaze se u Gotovuši, kod Pljevalja, u Petrovićima (Banjani) kao i u oblasti Budimlje (Berane). Ovoj eposi pripadaju i grobna mjesta uklesana u stijeni, na Mijelima, kod Vir-Pazara, kao i tumuli na sjevernoj obali Skadarskog jezera. U latenskom periodu gvozdenog doba, od VI vijeka p. n. e. među Ilirima jača plemenska aristokratija (bogati grobni nalazi) i stvara se osnova za kasnije plemenske saveze i stvaranje ilirske države. Iliri uvoze luksuznu grčku robu (keramika, nakit, tkanine).

Grčko-ilirski tip šlema, iz Budve (4-ti vek stare ere)
Grčko-ilirski tip šlema iz Kličeva

Grčki je uticaj bio prisutan i ranije, ali je od VI vijeka prije nove ere bio sve intezivniji. Mada su Grci osnovali mnoge kolonije u Mediteranu, po svemu sudeći u dijelu obale Jadranskog mora, na području današnje Crne Gore, nisu uspjeli u naeljavanju kolonista, iz razloga što im to nije dopuštalo domorodačko ilirsko stanovništvo. Umjesto toga, postojali su samo pojedini grčki tržišni centri - emporiji. Jedan od njih je, tokom VI – V vijeka prije nove ere, bio u Budvi(Butua). Prvi pomen ovog ilirskog grada nalazimo u V vijeku prije nve ere, kod Sofokla, a Pseudo-Ksilaks navodi da se od njega do Drača putuje morem dan i noć, a kopnom tri dana. Budva je poznata i po kasnijim, bogatim grčkim nalazima, kada je uticaj sa Egeja bio još veći. Iz ovog perioda u ovom gradu su pronađeni ratnički šljemovi (takozvani grčko-ilirski) koji sa paragnatidama (štitnicima za obraze) podsjećaju na korintske, ali im za razliku od njih nedostaje štitnik za nos (nazal). Šlemovi su uvoženi iz Grčke (pronađeni datiraju iz V-VI vijeka p. n. e.) i bili su omiljeni među Ilirima, a to se vjerovatno tiče i ostalih dijelova zaštitne vojničke opreme. Na teritoriji današnje Crne Gore svakako je bilo i više grčkih emporiona i u unutrašnjosti. Zaliv Boka kotorske bio je pogodan zaklon za ilirske gusare, pa se sumnja da bi kao jedan od emporija mogao predstavljati njihov utvrđeni grad Rizon(Risan). U neposrednoj blizini Crne Gore, albanski gradovi Skadar i Lješ, takođe su nekada bili emporiji. U njima su trgovci razmjenjivali robu sa domorodačkim stanovništvom. Grci su bez sumnje uplovljavali iz Jadranskog mora i riječnim tokovima (Drim, Neretva) širili trgovinu u bližu unutrašnjost.

Iliri[uredi]

Pretpostavlja se da su pleme Iliri, odnosno Iliri u užem smislu riječi, živjeli istočno od Neretve. Njihovo ime je kasnije prenijeto na niz drugih plemena, kao skupni naziv. Geograf Pomponije Mela i Plinije Stariji, u prvom vijeku naše ere, pominju " prave Ilire " (Illyri proprie dicti) kao i druga plemena. Plemena Ilira, u predjelima današnje Crne Gore, bila su: Ardijeji, Plereji, Enhilejci, Labeati, Dokleati, Pirusti i Autarijati.

Prodor Kelta[uredi]

Nakon opsade Rima, koju vršili 390. godine prije nove ere, Kelti su prodrli u dio Jadranskog primorja (zapadni Balkan), a možda i u predio današnje Bosne. Strabon navodi podatak o mješanju Kelta (Gala) sa ilirskim plemenom Japoda, koje je živjelo u jugozapadnoj Bosni, Lici i dijelovima Slovenije, što ne mora značiti i mješanje u etničkom smislu.

Kelti u Evropi i njihovi dodiri sa nekim plemenima Ilira, oko 390. godine prije nove ere

U svom drugom pohodu, Kelti su preko Panonije i Dunava krenuli prema jugu, ka Makedoniji i Delfima, ali su pretrpjeli poraz. Udružena keltska plemena su razbijena. Stoji Teopompov podatak o sukobu Kelta i ilirskog plemena Ardijeji, 359 – 358. godine prije nove ere, kao i primijenjenom keltskom ratnom lukavstvu, koje se sastojalo u trovanju protivnika hranom. Moglo bi se prihvatiti i tumačenje o seobi Autarijata (potisnutih Keltima) i njihovo pokoravanje Tribala. Po drugom, sigurnijem izvoru, Autarijate su unuštili Skordisci (keltsko pleme, koje se stacioniralo između rijeka Morave i Dunava, pa i u Sremu, nakon neuspjelog pohoda na Makedoniju i Delfe, 279. godine stare ere) a koji su se kasnije izmiješali sa Tračanima i Ilirima.

U predjelima današnje Crne Gore, na jednom zapisu u gradu Duklji (Dokleja) pominje se keltska boginja Epona, čiji je kult vezan za konja. Ovaj natpis joj je posvetio vojnik jedne rimske kohorte (Cohors VIII voluntarium) iz razloga što je navedena boginja poštovana od strane konjičkih vojnih jedinica u Rimu. Iz tog razloga ovo se ne može uzeti kao dokaz o životu i zadržavanju Kelta među Dokleatima i drugim ilirskim plemenima na području današnje Crne Gore, ukoliko su i prošli ovim područjem. Elementi keltskog karaktera (kao njihov uticaj) ovdje se javljaju samo u izvjesnim formama nakita iz kasnijeg perioda (I i II vijek prije nove ere, a ne iz vremena navedenog keltskog prodora na Balkan) .

Ratovi Ilira i Rimljana[uredi]

Ilirska kraljevina u 3. veku p.n.e.

Ilirska plemena, prilično konzervativna, živjela su i u nepristupačnim brdskim i planinskim predjelima i teško ih je bilo pokoriti. Na to ukazuju teškoće i dugotrajne borbe koje su Rimljani morali voditi sa Ilirima. Na jačanje moći Ilira ukazuje još njihov sukob sa Makedonijom i progon njihovog kralja Aminte III iz zemlje od strane Ilira. Ilirski vladar Pleurijas, vodio je rat sa kraljem Filipom II Makedonskim (359 -336 prije nove ere). Makedonci i Iliri su u ratovima bili i saveznici. Tako je, vijek kasnije, u sukobu makedonskog kralja Demetrija i Etolaca, po pozivu Makedonaca ilirski kralj Argon porazio Etolce, 231. godine prije nove ere, nakon čega je ubrzo i umro (230).

Prvi ilirski rat[uredi]

Vođen je protiv Rima. Argonova nasljednica, ilirska kraljica Teuta, napada Epir i pljačka glavni grad Fojniku, a zatim pokazuje svoju moć istovremenim napadima na Isu, Apoloniju i Epidamnos (Drač). Osvaja Korkiru (Krf) u kojoj za upravnika postavlja svog vojvodu Dimitrija Hvarskog (porijeklom Grka). Grčki gradovi, ugroženi od Ilira, obratili suse za pomoć Ahajcima, Etolcima i Rimljanima. Kao razlog za svoje miješanje Rim je naveo opsadu Ise i gusarenje Ilira po Jadranskom moru. Rimski poslanici, braća Lucije i Gaj Korukanija i isejski poslanik Kleopor, upućeni su Teuti. Jedan od poslanika je po povratku ubijen, a Rimljani 229. godine započinju rat, uprkos pokušajima Teute da navedeni incident izgladi. Na Ilire su poslati konzuli Gnej Fulvije i Aul Postumije. Dimitrije Hvarski prilazi bez borbe Rimljanima i predaje im Korkiru, a zatim padaju i gradovi Epidamnos i Apolonija. Sa dolaskom zime rimske se legije povlače, štiteći osvojene teritorije. Godine 228. p. n. e. Teuta, koja se povukla u Risan, traži mir sa Rimom i tako gubi veći dio svoje teritorije. Ovim mirovnim ugovorom ostvarila se rimska politika razbijanja saveza plemena i moći Ilira na suprotnoj obali Jadranskog mora.

Drugi iliski rat[uredi]

Dimitrije Hvarski, koga su rimljani postavili za upravnika novoosvojenih ilirskih provincija, jačao je svoje pozicije na ovom dijelu Balkana. Oslonio se na makedonskog kralja Antigona Dosona i oženio se drugom Argonovom ženom, Triteutom, zbliživši se sa njenom porodicom. Koristio je zaoštravanje odnosa Rima i Kartagine, pred početak drugog punskog rata, pokušavajući da osvoji Pilos u Mesiniji. Ugrožavao je i obale Egejskog mora i zaratio sa Rimom. Nakon poraza od rimskih snaga, Dimitrije je pobjegao novom makedonskom kralju, Filipu V.

U Rimskom carstvu[uredi]

Rimska republika i Rimsko carstvo: 215. p. n. e. (tamno crveno),133. p. n. e. (svijetlo crveno), 44. p. n. e. (oranž), 14 n. ere (žuto), dalja osvajanja (zeleno) i Trajanova osvajanja na istoku (svijetlo zeleno).
Rimske provincije na Balkanu

Provincija Ilirik[uredi]

U vrijeme Rimske države, oblast današnje Crne Gore je pripadala rimskoj provinciji Iliriku, a zatim provinciji Dalmaciji. Istorijski izvori pominju da je Cezar pored Galije na upravu dobio i Ilirik, a istu provinciju je 40. godine prije nove ere, ugovorom u Brundizijumu dobio i Oktavijan.

Provincija Dalmacija[uredi]

Ova je provincija obuhvatala Jadransko primorje (izuzimajući Istru), današnju Crnu Goru, Bosnu i Hercegovinu i zapadni dio Srbije. Administrativni centar ove provincije nalazio se u Solinu (Salona), u današnjoj Hrvatskoj. Kao provincija formirana je u vrijeme vladavine Oktavijana Avgusta. Konzul Vibije Postum (Vibius Postumus vir consularis, praepositus Dalmatiae) pominje se u 8. godini nove ere kao zapovjednik Dalmacije. Od 11. godine nove ere postaje carska provincija, na čelu sa legatom. U ovoj provinciji ropstvo je bilo veoma slabo razvijeno, a osnov ekonomike su činile stare privredne grane: zemljoradnja i stočarstvo.

Dolazak Slovena[uredi]

Wiki letter w.svg Ovaj članak, ili jedan njegov deo, treba još da se proširi.
Pogledajte stranu za razgovor za razlog. Kada se poboljšavanje završi, možete skloniti ovo obaveštenje.

Srednji vijek[uredi]

Prema najstarijem južnoslovenskom pisanom istorijskom izvoru, nazvanom „Barski rodoslov“ ili „Hronika popa Dukljanina“ili „ljetopis popa Dukljanina“, crkvenog pisca iz 12-13. vijeka, Dukljom je vladao ban nepoznatog imena, čiju su oblast, poslije dugog ratovanja, zauzeli trebinjski knezovi, sredinom 10. vijeka.

Knez Jovan Vladimir[uredi]

Ovaj knez najstarije južnoslovenske države Duklje, se prvi put spominje 990/991 godine. On je bio sin Petrislavov, unuk Hvalimirov, a praunuk Tugemira (čiji je deda iz Trebinja, u Travuniji, zavladao Dukljom). Sjedište mu je bilo pored crkve Prečiste Krajinske i bio je vazal cara Samuila, čijom se kćerkom Teodorom-Kosarom, oženio. Ubijen je na prevaru i krivokletstvo, 22. maja 1016. godine u Prespi, od strane Samuilovog bratanca Jovana Vladislava. Ovaj dukljanski knez obzirom da je živeo u X-XI veku - najstariji južni sloven sa oreolom sveca. Njegov kult još živi, a mošti mu se nalaze u manastiru Šin Đon (Sveti Jovan) u Elbasanu (Albanija).

Duklja u doba Vojislavljevića[uredi]

Vojislav, knez Duklje[uredi]

Dukljanska država za vladavine kneza Vojislava (prije 1050. godine)

Kneza Vladimira je nasledio njegov nećak, Vojislav. Izvori iz Vizantije ga nazivaju: Travunjaninim i Dukljaninom. Postoji i mišljenje da je on legendarni knez Dobroslav iz „Barske hronike“. Poslije neuspjelog prvog ustanka protiv Vizantije, zatočen je 1036. u Carigradu, odakle bježi, 1037. ili 1038. godine. U vizantinskoj Duklji on se odmetnuo, napadajući srpska i druga plemena, koja su priznavala vizantinsku vlast. U periodu njegove vladavine najznačajniji događaj je bila bitka kod Bara, 1042. godine. U njoj je knez Vojislav velikom pobjedom nad vizantinskom vojskom donio nezavisnost Duklji. Ova kneževina se u vizantinskim hronikama od tada naziva i Zeta i taj naziv postepeno zamjenjuje stari (Duklja). Posljedica pobjede kod Bara je bila i ta da je Duklja prva od balkanskih zemalja kojoj je Vizantija službeno priznala državni suverenitet i nezavisnost. Pretpostavlja se da je knez Vojislav umro neposredno poslije ove bitke, najkasnije 1043. godine (po Barskom prodoslovu, vladao je 25 godina). Do 1046. Dukljom vladaju petorica braće, kao oblasni gospodari, kneževi pojedinih župa, pod vrhovnom vlašću majke i najstarijeg Gojislava. U ovom periodu zajedničke vlasti braće, nastao je najstariji poznati službeni pismeni ugovor u dukljanskoj državi. Sadržaj ugovora, sklopljenog između dukljanskih kneževa, braće Mihaila (vladara Oblika) i Sageneka (vladara Gorske župe) prepričan je u Barskom rodoslovu.

Mihailo Vojislavljević, knez i kralj Duklje[uredi]

Kralj Mihailo, po fresci iz crkve u Stonu (XI vek)

Po majčinoj smrti, oko 1046. godine, Mihailo, sin kneza Vojislava proglašava se za gospodara (kneza) Duklje. Vladao je oko 35 godina, najprije kao knez, a potom kao kralj. Za vrijeme njegove vlasti slijedi dalji uspon države (vizantijski car sa Dukljom sklapa ugovor o savezništvu i prijateljstvu). Za vreme Mihailovog vladanja dolazi i do crkvenog raskola, 1054. godine. Vrlo rano, među predstavnicima hrišćana, javili su se sporovi po raznim teološkim pitanjima. Prvi raskol (šizma) dogodio se na katoličku i istočnu (poslije reformacije: grčko-pravoslavnu) crkvu. Ovaj se događaj zbio deset godina po osamostaljenju Duklje, a granična linija dvije hrišćanske crkve – prešla je i preko teritorije koju zauzima današnja Crna Gora. Ova granica iz 1054. išla je istom zamišljenom linijom, kao i 395. godine, kada se Rimsko carstvo podijelilo na Istočno i Zapadno. Poslije raskola hrišćanske crkve, knez Mihailo je podržao veću samostalnost Crkve u Zeti i državnu orijentaciju prema Zapadu. Mihailo je 1077. godine od pape Grgura VII dobio kraljevske znakove (rex Sclavorum) čime je i Duklja bila priznata kao kraljevina. Ovaj se događaj oslikava i u kasnijoj epohi, za vladavine Nemanjića.

Kralj Mihailo se posljednji put spominje 1081. godine.

Konstantin, Bodin Vojislavljević, kralj[uredi]

Kraljevina Duklja, oko 1100. godine

Kao budući nasljednik kralja Mihaila Bodin je na Balkanu imao značajnu ulogu u ustancima protiv Vizantije, pa se u doba njegove vladavine uticaj i teritorijalni prostor Duklje širi i na susjedne države: Rašku, Bosnu i Bugarsku. Naime, pred kraj vladavine kralja Mihajla, događaju se velike promjene u omjeru snaga na Balkanskom poluostrvu. Vizantija je iscrpljena građanskim ratovima. Normani iz Južne Italije pripremaju pohod na Carigrad. Na strani Vizantije, u početku, Mihajlov sin je uznemiravao Normane. Uz Vizantince je tako stala mletačka flota i jedan odred pod Bodinom. Do bitke je došlo 1081. godine, pod Dračom. Bio je to vizantinski poraz. Kada je nastalo rasulo među vizantinskim najamnicima (turski odredi) Bodin se držao po strani, ne ulazeći u borbu. Što više, Bodin će se okrenuti Normanima. U aprilu 1081. godine oženio je normansku princezu Jakvintu, ćerku Arhiriza, vođe normanske stranke u Bariju. Prema Analima grada Barija (Annales Barenses): „Arhiriz je dao sinu Mihajla, kralja Slovena, svoju kćer za ženu“.

Po smrti kralja Mihaila, kao samostalan vladar, Bodin se pominje 1085. godine, kada je, iskoristivši smrt Roberta Gviskara i promjenu snaga na Balkanu, od vlasti „franaka“ („de potestate Francorum“) osvojio grad Drač i cijelu dračku oblast. Čim je postao kralj, nastojao je iz Duklje proterati suparnike, Radoslavljeve nasljednike (sinove najstarijeg Radoslavljevog sina Branislava i njegovu braću). Posrednik u pomirenju je bila Barska arhiepiskopija, odnosno prvi barski arhiepiskop Petar.

Poslije ovako sklopljenog mira, godine 1083. ili 1084. - kralj Bodin preduzima pohode na Rašku i Bosnu, pa ih prisajedinjuje kraljevini Duklji. U Raškoj postavlja na vlast dva župana sa svog dvora: Vukana i Marka, od kojih dobija vazalnu zakletvu.

08. januara 1089. godine, Bodin uspeva Baru izdejstvovati rang nadbiskupije, koristeći rascijep u katoličkoj crkvi i borbu oko papskog prijestola između Viktora III i Urbana II sa jedne strane i Klementa III (antipape) sa druge. Kao prvi od barskih nadbiskupa pominje se Petar (1064 - 1094) ustoličen 1089. godine, od strane pape Aleksandra II. Međutim zbog svog držanja u bici kod Drača, kralj Duklje je izgubio povjerenje Vizantije. Vizantija iz dobijenog Drača počinje ofanzivu na Duklju i povratila je oduzete gradove (mali episkopski gradovi: Drivast, Sard, Spata, Baleč). Bodin je bio poražen i zarobljen, mada nije poznato mjesto odlučujuće bitke.

Pisac Barskog rodoslova opisuje samo unutrašnje borbe kralja Bodina i njegovih stričevića (Branislavići) i nije naklonjen kralju Duklje. To je po ovom piscu bio i uzrok rata između Duklje i Dubrovnika. Bodinov knez u Bosni, Stefan, četri je godine opsjedao Dubrovnik, 1104. godine (opis opsade po dubrovačkoj „Analista I“). Nosioci odbrane grada bili su Branislavljeva braća i sinovi, sa svojim ljudima iz Duklje (njih oko 400) a koji su poslije zarobljavanja Branislava u Skadru, potražili utočište u ovom gradu. Pod zidinama Dubrovnika, kralj Bodin je osvetoljubivo pogubio Branislava i njegovog brata (sahranjeni u Lokrumski benediktanski manastir). Kako građani Dubrovnika većinom nisu željeli stradati zbog međusobnog rivalstva i sukoba u Duklji, Branislavići se sa ljudima preko Splita i Apulije sklanjaju u Carigrad. Kralj Bodin je, vjeruje se, zauzeo Dubrovnik i podigao tvrđavu (kulu) ali je verovatnije da je njegov bosanski knez Stefan samo sazidao kulu ispod brda Srđa, da bi odsekao Dubrovčane od kopnenih puteva. Prema legendi koju nalazimo kod dubrovačkih analista, Dubrovčanima je kulu, nekoliko godina kasnije, predao Utivigo Gradiense, njen zapovednik i tim gestom zaslužio pravo građanstva (prema istoj legendi, od tog čoveka potiče dubrovačka vlastelinska porodica Gradići). Pisac Barskog rodoslova kaže da je kralj Bodin vladao Dukljom dvadeset šest godina i prema tome umro 1108. godine. Sahranjen je po „more regalli“, u manastiru sv. Srđa i Vakha, na Bojani. Poslije Bodinove smrti, moć Duklje je opadala i teritorijalno i politički.

Period : od 1102. do 1186. godine.[uredi]

Kralj Dobroslav II (1101-1102, 1102) Kralj Mihailo Vojislavljević (1101-1102) Kralj Kočapar (1102-1103) Kralj Vladimir Vojislavljević (1103-1114) Kralj Đorđe Bodinović (1114-1118, 1125-1131) Knez Grubeša (1118-1125) Kralj Gradihna (1131-1148) Knez Radoslav Gradišnić (1146-1148, 1162) Župan Desa (1148-1163) Knez Mihailo Vojislavljević (1162-1186)

Duklja (Zeta) u doba Nemanjića (1186-1360)[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Zeta (država)

Literatura za srednjovekovnu istoriju Crne Gore:[uredi]

  • Više autora „Istorija Crne Gore“ knjiga I i II, u izdanju Redakcije za Istoriju Crne Gore, Titograd, 1970. godina ;

Turska vlast[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Crna Gora (1697-1852)
Prodori Turaka u Crnu Goru i posjedi Venecije

Kad je 1684 mletačka republika stupila u savez s Austrijom, Poljskom i papom, krenula je ona na akciju i susjedna crnogorska plemena. Ustanak crnogorskih plemena, i ako ugušen porazom kod Vrtijeljke (1685), početak je oslobođenja C. G. od Turaka. Mlečići su svim sredstvima radili, da C. G. pridobiju za sebe i ogorče protiv Turaka. Kao hrišćanska sila, u simpatičnom pokretu Sv. Saveza, Mleci su postigli uspjehe i dobili su čak izjavu crnogorskoga zbora, da C. G. prima njihovu vlast. 1688. došla je na Cetinje mletačka posada, ali se u njemu održala samo do 1692. Taj mletački neuspjeh ubio je prestiž republike kod crnogorskih plemena. Ali pokrenuta akcija za oslobođenje time nije propala.

Pravo oslobođavanje C. G. od Turaka počinje s vladikom Danilom, iz plemena Petrovića-Njeguša (1700—1735). Za njegovo vrijeme vezana je istraga domaćih poturica, koja se smatra kao prvo pravo djelo definitivnog raskida s Turcima, Kao takvo proslavio ga je Vladika Petar II. Njegoš u Gorskom Vijencu i narodna tradicija C. G. Ali ta istraga je sporna, isto kao i njen datum. Danas se uzima obično, da je iseljavanje islamiziranog stanovništva sa prostora Crne Gore bio dugotrajan, kontinuiran proces.

Žabljak Crnojevića, 1860. godine (Ilustracija nep. autora u francuskom časopisu).

Za Danilova vremena počele su jače veze C. G. s Rusijom. Tražeći saveznika protiv Turaka, Petar Veliki je u prvom redu pomišljao na balkanske hrišćane i uputio im je 1711. jedan manifest, pozivajući ih u zajedničku borbu protiv Turaka. Crnogorci su se odazvali i počeli borbu, koja je na njih navukla gnjev protivnika i teške osvete 1712. i 1714. U nevolji oni su slali vladiku u Rusiju (1715), koji im je otuda donio samo nešto neznatne materijalne pomoći, i obraćali su se Mlecima, da ih uzmu u svoju zaštitu (1717). Otada, doista, sva se crnogorska politika vodi u kolebanju između susjednih Mletaka, koji ponekad mogu biti od koristi, i između daleke jednovijerne Rusije, za koju narod ima mnogo simpatija.

Vladiku Danila naslijedio je njegov sinovac Sava (1735—1782). Pošto je jednoga dostojanstvenika naslijedio njegov srodnik ne po ličnoj vrijednosti, nego po porodičnim vezama, stvoren je prestiž porodice Petrovića Njeguša. Vlast vladike nije bila velika i bila je dugo vremena više duhovna i moralna nego stvarna, ali je ipak dizala vrijednost jedne porodice. Tu vrijednost osporavaju Petrovićima članovi porodice Radonjića, iz čijih su redova, po nasljedstvu, bili guvernaduri. To nije bila narodna čast, nego je taj čin dolaaio kao mletačka oznaka za njene, najprije činovnike, a onda povjerenike u C. G. Guvernaduri su željeli, da svjetovnu vlast vrše oni, a duhovnu vladike. Doista, u 18 vijeku državni pečat se raspolovi java i jednu polovinu drži guvernadur, a drugu, vladika.

Vladika Sava bio je miran, nimalo borben i previše povučen. Od 1742 u državnim poslovima natura mu se, kao njegov pomoćnik, srodnik mu Vasilije (1709—1766), čovjek okretan i aktivan, ali sebičan, neistinoljubiv i dosta brzoplet. On češće putuje u Rusiju (tamo je i umro) i učvršćuje veze C. G. s njom, otvoreno istupa protiv Turaka, braneći Crnogorcima, da im plaćaju harač. S Mlecima, isto tako, nije dobro, radi čega su ovi donijeli rješenje, da ga otruju.

1768. godina, zastava Šćepana Malog

Poslije smrti Vasilijeve javio se uz vladiku Savu novi jedan savladar, neki avanturista, Šćepan Mali (1767—1774), koji se izdavao za umrlog ruskog cara Petra III. Ime ruskoga cara i njegova vješta uzdržljivost učinili su, da su ga Crnogorci primili za svoga vladara i poštovali ga sve do njegove mučke pogibije. Kao vladar Šćepan je pokazao dosta razumijevanja za nevolje C. G.; naročito je mnogo učinio kod smirivanja zavađenih plemena i za jačanje centralne vlasti na Cetinju. Njegovo prisustvo u C. G. smetalo je i Mlecima i Turskoj, jer se na taj način i previše vidno isticao ruski prestiž u njihovom susjedstvu. Turci su čak bili krenuli i jednu vojsku protiv C. G., ali ta nije postigla nikakvih većih rezultata. Poslije pogibije Šćepana Malog javio se jedan sličan avanturista Šćepan Zanović, no taj je brzo razotkriven. Iskorišćavajući slabost vladike Save, prigrabio je tada veći dio vlasti Jovan Radonjić, koji se 1776. potpisuje kao »gubernator nad svom C. G.«.

Borba za samostalnost[uredi]

Petar I Petrović Njegoš[uredi]

Crnogorska zastava iz vremena mitropolita Petrović-Njegoš
Plemenska zastava iz vremena mitropolita Petrović-Njegoš

Mnogo napretka imala je Crna Gora pod upravom vladike Petra I Petrovića (1782—1830). On je imao dosta teškoća, dok se održao u borbi protiv guvernadura Radonjića i protiv Mahmud-paše Bušatlije, krvnog neprijatelja Crne Gore. Kad je Petar I 1784. pošao da se zavladiči, Mahmud je upao u njegovu zemlju i prodro na Cetinje (1785), a odatle prešao i na mletačke Paštroviće. Kao osveta za to došlo je crnogorsko ratovanje protiv Turaka za vrijeme austrijsko-ruskog saveza protiv Porte (1788 do 1791), i slavna pobjeda nad Mahmudom, 22/9 1796, u kojoj je on glavom platio. Poslije te pobjede Crnu Goru čekali su krupni događaji u Boki kotorskoj, koja je, iza pada mletačke republike (1797), imala da dođe pod novog gospodara. Otada pa sve do 1814 vodila se borba oko toga, hoće li Boku dobiti Austrija, Francuska ili Crna Gora, kao saveznik Rusije i Engleske. C. G. je učestvovala u Boki i vojnički i utrošila je mnogo žrtava da je pridobije za sebe i za svoje saveznike. Radi toga C. G. nije mogla sarađivati u Karađorđevom ustanku protiv Turaka i da ispuni velike želje i svojih podanika i svojih hercegovačkih i staro-srbijanskih susjeda. Ali sve njeno zauzimanje za Boku ostalo je bezuspješno. Diplomacija je rješavala stvar prema svojim interesima i dosudila je Boku Austriji.

— Za unutrašnje uređenje C. G. Petar I. učinio je dosta, sprečavajući naročito krvnu osvetu. Značajan je njegov Zakonik (proglašivan 1798. i 1803), sa 33 tačke, koji predstavlja prvi pokušaj savlađivanja plemenskih običaja i rđavih instinkata. U C. G. Petar I bi je mnogo poštovan; na glasu je bila moć njegove kletve. Umro je 18/10 1830.

Petar II Petrović Njegoš[uredi]

Petar II Petrović Njegoš

Petra I. naslijedio je kao vladika i vladalac Petar II. (1830—1851). On je definitivno raščistio pitanje s guvernadurovićima (Radonjicima koji su mu, pomagani od Austrije, činili dosta teškoća prilikom preuzimanja vlasti. Radonjića porodica prognana je 1830 iz C. G. — Petar II. nastavio je unutrašnje reforme svoga strica, uveo je senat, stvorio »gvardiju«. Preko Novice Cerovića je organizovao ubistvo turskog feudalca Smail-age Čengića. Imao je dosta teškoća s prvim poreskim uredbama, ali je ipak uspio. U spoljašnjoj politici nije imao nikakva većeg udjela; njegovi odnosi sa susjednim pašama imali su čitavo vrijeme lokalni karakter. Njegov pjesnički rad stvorio mu je visok glas u književnosti; Gorski Vijenac nesumnjivo je najintenzivnije i najintelektualnije pjesničko djelo u srpskoj istoriji. Petar II. umro je mlad, 19/10 1851.

Danilo Petrović Njegoš, knjaz[uredi]

S Petrom II. prestaje teokratska vlada u C. G. Vladičin nasljednik, Danilo (1851—1860), uzeo je, s pristankom ruskoga cara Nikole I.., titulu kneza. To stvaranje svjetovne kneževine od C. G. dovelo je do rata s Turcima 1852/53, iz koga je C. G. izišla bez težih posljedica, intervencijom Austrije i Rusije. Kad je Turska, na Pariskom kongresu, dala izjavu, da C. G. smatra za sastavni dio svoga područja, dovelo je to do novih sukoba. Knez Danilo preduzeo je diplomatsku akciju, da izradi priznanje crnogorske nezavisnosti, a kad to nije donijelo željenog rezultata, on je krenuo i ustaničku akciju po susjednim oblastima. 1857 izbio je ustanak Luke Vukalovića. Da presiječe opasne niti i posjedne [[Grahovo (višeznačna odrednica)|Grahovo] kao leglo odmetnika i sporno mjesto, krenula je turska vojska, krajem aprila 1858, na granicu. 1/5 1858 došlo je do velike borbe na Grahovcu, u kojoj su Turci strahovito poraženi. Iza toga došlo je odmah posredovanje Francuske i drugih velikih sila, koje izvedoše razgraničenje C. G. i tim priznadoše, ma i u pola, njenu državnu egzistenciju. 1/8 1860 poginuo je knez Danilo u Kotoru, kao žrtva atentata.

Samostalnost kneževine Crne Gore[uredi]

Nikola I Petrović Njegoš, knjaz i kralj[uredi]

Trgovačko-pomorske zastave kneževine Crne Gore
Državna zastava Knjaževine, po Ustavu iz 1905. godine

Iza Danila stupio je na vladu njegov bratić, sin vojvode Mirka, pobjednika s Grahovca, Nikola (1860 do 1918). Veze njegovog strica s hercegovačkim ustašama bile su nastavljene i razvijane još više pomoću italijanskih i madžarskih revolucionara. One su 1862 dovele do novog rata s Turskom, u kome je C. G. napola savladana, morala moliti za mir. — Crnogorsko oružje proslavilo se naročito za novog velikog hercegovačkog ustanka i rata, koji je C. G. povela protiv Turske, u savezu sa Srbijom. 1876—78 (Vučiji Do, Fundina). Kod likvidacije tog rata, Berlinskim Kongresom, Crna Gora je dobila priznanje potpune nezavisnosti, proširenje svojih granica na istoku (čitav podgorički kraj), na sjeveru (cijelu nikšićku oblast) i domalo izlazak na more (Bar i Ulcinj). Taj uspjeh digao je ugled C. G. — Ali, nažalost, odnosi između Srbije i Crne Gore nisu bili dobri zbog suparništva njihovih dinastija. 1866 bio je sklopljen savez između kneževine Crne Gore i Srbije, i knez Nikola bio je spreman da se odrekne prijestolja u korist kneza Mihaila, svoga kuma. Poslije toga veze hladne. U unutrašnjoj politici knjaz Nikola je bio previše svojevoljan i netrpeljiv i otuđio je od sebe veliki dio svojih saradnika i gotovo svu narodnu inteligenciju. Davanje Ustava 1905 nije mnogo popravilo uzajamno nepovjerenje.

Kraljevina Crna Gora[uredi]

15/8 1910. proglasila se Crna Gora za kraljevinu, da na taj vidan način nagradi pedesetogodišnju vladavinu svog kneza. Za vrijeme aneksione krize (1908—1909) Crna Gora se lijepo držala, uzimajući energičan stav protiv Austrougarske.

Balkanski ratovi[uredi]

Kraljevina Crna Gora 1913. godine

Ona je učestvovala i u balkanskim ratovima 1912—13 god. i znatno proširila svoje područje (do Lima na sjeveru; Peć s Metohijom).

Prvi svjetski rat[uredi]

Kralj Nikola Petrović

Isto tako ušla je 1914. u rat s Austrijom. Herojski otpor, u odsustvu spoljne pomoći, završio se okupacijom Srbije, padom Lovćena, crnogorskom kapitulacijom i „albanskog golgotom“ srpske vojske. Ona se uspjela probiti do Albanije zahvaljujući divovskoj borbi crnogorske vojske koja im je u boju kod Mojkovca, na Božić 1916, stvorila štit za odstupanje ka Albaniji i dalje prema Jadranu.

Austrougarska vojska je na Mojkovcu brojala 20.000 vojnika predvođenih generalom Rajnerom. Prvog dana napada Rajnerove snage su zauzele Uloševinu, Bojnu njivu i kotu 1090. Pritom su obje strane imale teške gubitke. Komandant Mojkovačke operacije serdar Janko Vukotić je naredio da 1. sandžačka divizija 7. januara pređe u protivnapad. Austrougari su takođe preuzeli žestok napad i bilo je na hiljade mrtvih sa obje strane na Mojkovačkom polju. Poslije nekoliko neuspješnih napada, Rajner je naredio odstupanje prema Kolašinu i crnogorska vojska je ispunila zavjet koji je dala Srbiji da dok je nje na Mojkovcu, Austrijanci neće ugrožavati njenu evekuaciju ka sjevernoj Albaniji. Staro dinastičko rivalstvo je, u opštem rasulu, dobilo na težini; stari kralj Nikola je neočekivano prešao u Italiju, a zatim u Francusku. Kapitulacija Crne Gore koju je izveo knez Mirko, kraljev sin, sa članovima vlade, udaljila je Crnu Goru od Antante. Poslije sloma Austrije, Velika narodna skupština u Crnoj Gori 13. novembra 1918., je svrgla dinastiju Petrovića i kralja Nikolu s vlasti i proglasila ujedinjenje sa Kraljevinom Srba, Hrvata i Slovenaca (vidi Podgorička skupština i Crnogorski odbor za narodno ujedinjenje). I pored obećanja saveznika da će Crna Gora biti restituisana, svi pokušaji povratka u zemlju kralja Nikole bili su osujećeni. Umro je u Francuskoj, 1. marta 1921.

Danas se u izvjesnim krugovima spekuliše o mogućem postojanju nepravilnosti prilikom priprema velike Narodne skupštine u Podgorici, insinuirajući da je prisustvo stranih trupa moglo biti iskorišćeno kao vrsta pritiska. Tada 26. novembra 1918. izglasano je bezuslovno sjedinjenje Crne Gore sa Kraljevinom Srba, Hrvata i Slovenaca. Kraljeve pristalice (vidi Zelenaši) su, uz finansijsku pomoć italijanskih oficira, pokušali da oružjem ospore novo stanje i obezbede ravnopravno pridruživanje Crne Gore ostalijem srpskim pokrajinama u jednu veliku Jugoslovensku državu bez ikakvih unutrašnjih političkih granica. Brzo i brutalno skršena Božićna pobuna, ostavila je, bar u lokalnom predanju, ali ne i u provjerenim istorijskim izvorima, gorak ukus međusobnog sukoba Srba iz Crne Gore i Srba iz Srbije.

Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca (1918-1929)[uredi]

Kraljevina Jugoslavija (1929-1941)[uredi]

Zetska banovina (1929-1941)[uredi]

Drugi svjetski rat[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Trinaestojulski ustanak
Crna Gora (1941-1944.)

Prema planu Hitlera i ministra inostranih poslova Italije grofa Galeaca Ćana, poslije slamanja Jugoslavije, teritorija Crne Gore je trebala pripasti Italijanskoj interesnoj sferi.

Nakon kratkotrajnog Aprilskog rata (6-18. april 1941)i sloma Jugoslovenske Kraljevine, italijanske trupe su odmah posele teritoriju Crne Gore. General 5. Armije Paolo Badoljo i načelnik štaba general Mario Roata su došli u Podgoricu početkom jula 1941. i pripremali teren za svečano proglašenje Kraljevine Crne Gore pod protektoratom Italije. Čim je italijanski vođa Benito Musolini dao saglasnost da se pristupi realizaciji ovog plana, 12. jula 1941. na Cetinju je održana Petrovdanska skupština i general Mario Roata je održao govor okupljenim građanima gde ih je obavestio da je Crna Gora nezavisna i slobodna država i da se nalazi pod pokroviteljstvom Kraljevine Italije.

Naročito je ovo pogodilo KPJ, koja je još 7. jula podigla narodni ustanak u Srbiji, a takođe ovom odlukom nisu bili zadovoljni ni oficiri stare jugoslovenske vojske koji su izbegli zarobljavanje. Do prvih dogovora oko zajedničkog ustanka je došlo u prvim danima jula kada je procurila informacija da će Crna Gora biti proglašena kao nezavisna država. Naročito su pregovori vođeni između delegata KPJ, koji su sačinjavali Milovan Đilas, Blažo Jovanović, Mitar Bakić, Nikola Kuč, Pavle Žižić, Moša Pijade i Ivan Milutinovića-Mićun, Svetozar Vukmanović-Tempo i oficira bivše jugoslovenske vojske poručnika: Đure Ivetića, Nikole Bojovića, kapetana: Velimira Terzića, Arse Jovanovića i Petra Ćetkovića; majora: Pavla Đurišića, Boška Todorovića, Baje Stanišića i Đorđija Lašića; pukovnika Save Orovića i generala Blaže Đukanovića. Takođe su se predstojećem ustanku priključili i španski borci: Peko Dapčević, Petar Drapšin i drugi.

Poslije završenih dogovora, kao datum za početka ustanka određena je noć 12. na 13. juli, jer je poslije proglašenja nezavisnosti Crne Gore atmosfera bila vesela i niko nije obraćao pažnju na eventualni ustanak.

Sveopšti trinaestojulski ustanak je počeo napadom na italijanske garnizone na čitavoj teritoriji Crne Gore i Sandžaka, izuzev Prijepolja, Pljevlja i Sjenice. Nekoliko gerilskih odreda napalo je karabinijersku stanicu u Čevu blizu Cetinja. U tom napadu je zarobljeno 10 karabinijera. Istog dana su napdnute i italijanske posade u Virpazaru, Rijeki Crnojevića i Petrovcu na Moru. Poslije prvih uspjeha, ustanak je došao u krizu. Dolazilo je do suprotnog gledišta oficira bivše kraljevske vojske i pripadnika KPJ po pitanju novije vlasti. Komunisti su najviše polagali pažnje na uništavanje starog aparata i kažnjavanje svih onih koji su služili Italijanima. Zatim su pristupili stvaranju narodne vojske na čitavoj teritoriji. Nasuprot njima, oficiri su bili za očuvanje starog, predratnog stanja i nisu se zalagali za novi način vladanja. To ih je odvelo u suprotnim pravcima i većina oficira je pristupila pokretu Draže Mihailovića na Ravnoj gori. Poslije velikog raskola između komunista i četnika Draže Mihailovića, otpočeo je krvavi građanski rat.

1942. Crna Gora je bila poprište najkrvavije bratoubilačke borbe. Poslije završetka nemačke ofanzive u zapadnoj Srbiji krajem 1941. glavnina četničkih snaga se povukla u Crnu Goru, dok se partizanska glavnina nakon kraćeg zadržavanja u Sandžaku, takođe povukla u Crnu Goru. Do prvih sukoba u Crnoj Gori je došlo kod grada Kolašina. Poslije protjerivanja četničkih snaga, period vladavine KPJ u Kolašinu je bio propraćen velikim likvidacijama nepodobnih, konfiskacijama njihove imovine i zločinu koji je poznat kao „Pasje Groblje“. Četnici Draže Mihailović su preuzeli ponovo Kolašin polovinom 1942. godine. Pošto se Crna Gora nalazila pod protektoratom Italije, to je glavnu političku vlast imalo italijansko guvernerstvo do 1943. godine. Za prvog guvernera je postavljen Aleksandro Pirco Biroli, junak iz Prvog svjetkog rata koji je odlikovan ordenom Belog orla sa mačevima od strane regenta Aleksandra za veliku pomoć srpskoj vojsci po povlačenju u Albaniju. On je vladao od 23. jula 1941 -13. jula 1943. Zatim je vlast držao konte Kurio Barbaseti de Prun od 13. jula 1943. - 10. septembra 1943. Poslije kapitulacije Italije, vlast je preuzelo vojno zapovedništvo Nemačkog Vermahta: Teodor Gajb 10. septembar 1943 i Vilhelm Kiper 10. septembar 1943 - 10. novembar 1944.

Crna Gora u ratnoj 1943. je bila teritorija gde se odlučivala Narodnooslobodilačka borba. Nemačke snage su preuzele operaciju „Švarc“ sa namerom da unište četničke i partizanske snage na prostoru Durmitor-Andrijevica-Zelengora-Sutjeska i Kolašin. Samo u redovima proslavljena Četvrte proleterske brigade poginulo je 7.000 boraca. U zaštiti centralne bolnice poginuo je i slavni komandant V Crnogorske NOU brigade Sava Kovačević, a u povlačenju prema Zelengori stradao je i komandant III Crnogorske NOU brigade kapetan Petar Ćetković.

Crna Gora je u ratnoj 1944. bila strateški važna teritorija saveznika. Naročito je bila zapažena u operaciji „Nedelja pacova“, kada su njeni gradovi Kolašin, Nikšić, Podgorica, Ivangrad, Bijelo Polje, Cetinje bili više puta bombardovani od strane saveznika. Ukupno je Crna Gora u ratu (1941-1945) dala blizi 10.000 boraca, od kojih se 8.000 nije vratilo.[traži se izvor od 05. 2013.]

Period: 1945 - 2006. godine[uredi]

Poslije rata, Crna Gora ulazi u sastav nove jugoslovenske države kao Narodna Republika. Počinje njena izgradnja i razvoj. 1976. mašal SFRJ Tito je odlikovao grad Cetinje Ordenom narodnog heroja u minulom ratu. U obrazloženju je rečeno da je to priznanje Cetinje dobilo za veliki doprinos Narodnooslobodilačkoj borbi i pobedi nad fašizmom. Iz cetinjskog kraja se za vreme rata borilo oko 5.000 boraca od kojih je oko 1000 izgubilo svoje živote.

NATO bombardovanje SRJ 1999.
Hronologija

Motivi za napad
Rat na Kosovu i Metohiji · NATO snage
Snage VJ · Vojni gubici · Civilne žrtve
Šteta · Kumanovski sporazum

Istorija Srbije · Istorija Crne Gore

Poslije krize i raspada SFRJ, Crna Gora je odbila da učestvuje u takvoj politici. Još čvršći odnosi sa republikom Srbijom su uspostavljeni u Sarajevu 22. februara 1991. prilikom susreta svih šest predsjednika republika izjavom kojom kažu da će Crna Gora nepopustljivo raditi da Jugoslavija opstane kao federativna država.

U Saveznoj republici Jugoslaviji[uredi]

Godine 1992. Crna Gora i Srbija zajedno proglašavaju Saveznu Republiku Jugoslaviju, koja je 2003. redefinisana u labaviju zajednicu pod nazivom Državna Zajednica Srbija i Crna Gora. U napadu NATO alijanse na SR Jugoslaviju 1999. Crna Gora je podnijela znatno manja razaranja nego Srbija zbog politike crnogorskog rukovodstva koje se dobrim delom distanciralo od rukovodstva Srbije. Maja 2006. poslije referenduma, Crna Gora proglašava svoju nezavisnost.

Državna zajednica Srbije i Crne Gore[uredi]

Današnja Crna Gora

Poslije brojnih pregovora predstavnika srpskog i crnogorskog političkog tijela kako u Beogradu, tako i u Podgorici, predsjednik republike Srbije i predsjednik republike Crne Gore su potpisali zajednički dokument 4. februara 2003. koji se naziva "Ustavna povelja zajednice Srbije i Crne Gore". Tako je prestala da postoji Savezna Republika Jugoslavija i nastala je dvodomna zajednica kao savez Republika Srbije i Crne Gore. Za novog predsjednika državne zajednice izabran je Svetozar Marović. Kao dan vojske Srbije i Crne Gore određen je 16. jun, kada je istog datuma 1876. došlo do potpisivanja prvog zajedničkog vojnog ugovora između Srbije i Crne Gore u Veneciji protiv Turske; za dan roda Avijacije proglašen je 1. septembar, a za dan roda Mornarice 9. jun. Zadržan je Vrhovni savjet odbrane kao kolektivni organ komandovanja, ali je naglašena da Srbija i Crna Gora imaju vojsku pod demokratskom i civilnom kontrolom. Na četvrtom zasjedanju Vrhovnog Savjeta Odbrane 6. maja 2003. usvojena odluka o prepotčinjavanju Generalštaba Vojske Srbije i Crne Gore Ministarstvu odbrane. Državna zajednica je prestala da postoji poslije crnogorskog referenduma na kojem je 21. maja 2006. izglasana nezavisnost Crne Gore.

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Istorija Crne Gore