Republika Makedonija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu


Koordinate: 41° 39' SG Š, 21° 43' IGD

Disambig.svg
Za drugu upotrebu, pogledajte članak Makedonija.
Republika Makedonija
Република Македонија
Zastava Republike Makedonije Grb Republike Makedonije
Zastava Grb
Himna
Денес над Македонија
Položaj Republike Makedonije
Glavni grad Skoplje
42°0′N 21°26′E
Službeni jezik makedonski ¹
Predsednik: Đorge Ivanov
Premijer: Nikola Gruevski
Nezavisnost: 8. septembar 1991.
Površina  
 — ukupno 25.713 km² (145)
 — voda (%) 1,9
Stanovništvo  
 — 2012. 2.062.294 [1] (146)
 — gustina 81/km² 
Valuta Makedonski denar (MKD)
Vremenska zona UTC +1, +2 (CET, CEST)
Internet domen .mk
Pozivni broj +389
1albanski, turski, srpski, romski i vlaški su u službenoj upotrebi pored makedonskog u onim opštinama gde ih govori više od 20% stanovništva.

Republika Makedonija (ustavno ime) (mk. Република Македонија) ili Bivša Jugoslovenska Republika Makedonija - BJRM[2][3] (prema UN) [4] (mk. Поранешна Југословенска Република Македонија - ПЈРМ) država je u jugoistočnoj Evropi [5] (na Balkanskom poluostrvu), sa površinom od 25.713 km² i oko 2 miliona stanovnika. Oko dve trećine stanovništva čine Makedonci, a jednu četvrtinu Albanci.

Republika Makedonija se kraće naziva Makedonija[6], mada je ovo naziv i za širu geografsku regiju u centralnom delu Balkana. Makedonija je kontinentalna zemlja bez izlaza na more. Na severu se graniči sa Srbijom (221km)[7] (Makedonija priznala nezavisnost Kosova)[8], na zapadu sa Albanijom (151km), na jugu sa Grčkom (246km) i na istoku sa Bugarskom (148km). Ukupna dužina granice iznosi 766km. Glavni i najveći grad je Skoplje, sa 506.926 stanovnika po popisu iz 2004. godine. Ostali veći gradovi su Bitolj, Kumanovo, Prilep, Tetovo, Ohrid, Veles, Štip, Kočani, Gostivar i Strumica.

Spor oko imena[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Makedonsko pitanje

Zbog spora oko imena sa Grčkom, Ujedinjene nacije, neke zemlje Evropske unije uključujući Nemačku i Francusku, i druge međunarodne organizacije zvanično koriste privremenu referencu 'Bivša Jugoslovenska Republika Makedonija (BJRM).[9]

Suština spora je pitanje da li jedna država može uzeti ime šire geografske oblasti (u ovom slučaju oblast Makedonija), ako njena teritorija obuhvata jedan njen manji deo (Vardaraska ili Severna Makedonija) i da li u tom slučaju ona iskazuje teritorijalne pretenzije ka susednim državama u kojima se nalaze preostali delovi ove oblasti (zapadna i istočna Makedonija u Grčkoj).

Geografija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Geografija Republike Makedonije

Položaj[uredi]

Fizička mapa Makedonije

Republika Makedonija je država na Balkanskom poluostrvu. Zauzima površinu od 25.713 km². Ukupna dužina granica iznosi 766 km. Država se graniči sa Srbijom na severu (221 km, od toga 159 km sa Kosovom), na zapadu sa Albanijom (151 km), na jugu sa Grčkom (246 km) i na istoku sa Bugarskom (148 km).

Makedonija se nalazi u gornjem i srednjem Povardarju, između Šarskih - pindskih i Rodopskih planina. Nalazi se u široj geografskoj regiji Makedoniji.

Reljef[uredi]

Šar planina

U Makedoniji se izdvajaju 3 reljefne celine: Zapadna Makedonija, središnji deo ili Povardarje i Istočna Makedonija.

Zapadni deo čini mlado nabrano Šarsko - pindske planine građene od paleozojskih škriljaca i mezozojskih krečnjaka (Baba, Šar planina, Korab, Jakupica, Nidže). Između planina nalaze se duboke doline Crnog Drima i više planinskih kotlina: Polog, Debarska kotlina, Ohridska kotlina, Prespanska kotlina i Pelagonija. Pološka i Prespanska kotlina su najveće.

Središnji deo ili Povardarje tektonski je labilan prostor ispunjen jezerima i rekama. Naslage potiču iz paleozoika i iz mezozoika i tercijara. Tu se nalazi niz kotlina, međusobno povezanih klisurama: Skopska kotlina, Veleška kotlina, Tikveš, Đevđelijska kotlina

Istočna Makedonija niža je od Zapadne. Obuhvata istočne pritoke reke Vardar, kotline se nalaze na visini oko 250 m, a nastale su erozijom eolskih sedimenata iz neogena. Okružuje je visokoplaninski pojas. Na istoku su to Osogovske planine, Vlahina planina, Plačkovica, Ogražden, a na zapadu Istočne Makedonije to su Kožuv, Kozjak, Dren planina i Jakupica.

Usamljena uzvišenja građena su od granita, kristalastih škriljavaca i magmata. Između njih prostiru se kotline ispunjene tercijarnim jezerskim talozima: Strumička kotlina, Kumanovska kotlina i Ovče polje.

Klima, tlo, vegetacija[uredi]

U Makedoniji vlada submediteranska klima koju odlikuju vruća i suva leta i hladne i vlažne zime. Srednje godišnje temperature opadaju od severa prema jugu zemlje.

Srednja godišnja količina padavina je u planinama oko 1.000 - 1.500 mm, a u zavetrinskim kotlinama 600 - 700 mm.

Najplodnija su glinasto - ilovasta tla u nižim delovima kotlina. U brdsko - planinskim delovima prevladavaju kamenjari i rankeri (humusna šumska tla).

Što se vegetacije tiče, u nižim delovima prevladavaju hrast medunac, obični grab i cer, dok u višim delovima nalazimo bukvu i bukovo-jelove šume. Takođe nalazimo i zimzeleno sredozemno rastinje.

Hidrografija[uredi]

Ohridsko jezero

Najvažnije reke su: Vardar, Treska, Crna Reka, Pčinja, Bregalnica, Strumica i Crni Drim. Najveći deo Makedonije je u slivu Egejskog mora preko reke Vardar, dugačka 388 km (od toga 301 km u Republici Makedoniji), koji predstavlja najvažniji rečni tok i žilu-kucavicu zemlje. Manji, zapadni deo je u slivu Jadranskog mora preko reke Crni Drim i njegovih pritoka, dok Binačka Morava pripada Crnomorskom slivu.

Makedonija ima 3 značajna prirodna jezera - Ohridsko, Prespansko i Dojransko. Posebno je značajno i turistički posećeno Ohridsko jezero, jedno od najstarijih jezera na Zemlji, u njemu žive endemski primerci, ohridska pastrmka, belvica (Salmothymus ohridanus), jegulja, i više tipova račića, puževa i školjki, bistrina vode i njena prozirnost je do 50 metara. Dojransko jezero je međugranično sa Grčkom, sa kojom danas postoji spor zbog preteranog korišćenja jezerske vode za navodnjavanje severne Grčke.

Nacionalni parkovi[uredi]

Macedonia location map.svg
Nacionalni parkovi u Republici Makedoniji

U Republici Makedoniji postoje tri nacionalna parka:

Ime Osnovan Veličina (ha) Slika
Nacionalni park Mavrovo 1949 LakeMavrovo.jpg
Nacionalni park Galičica 25000 Galichitsa.jpg
Nacionalni park Pelister 1948 12500 Mount Pelister MK.jpg


Istorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Republike Makedonije

Stari vek[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Pajonija i Antička Makedonija
Flag of Macedonia.svg

Ovaj članak je deo serije o
istoriji Republike Makedonije

Antička Makedonija
Srednji vek
Tursko doba
Moderno doba
Kategorija: Istorija Makedonije
Ruševine antičkog grada Stobi u današnjoj Makedoniji.

U starom veku, najveći deo teritorije Republike Makedonije (severni i istočni deo sliva Vardara) je bio u sastavu kraljevine Pajonije, koju su naseljavali Pajonci, narod tračkog porekla, kao i u sastavu Ilirije i Dardanije, koji su naseljavala ilirska plemena. Sedište Pajonije je bilo prvo u Vilazori (današnji Veles), a kasnije u Stobiju.

Najjužniji pojas današnje Makedonije zauzimala je antička Makedonija. Antički Makedonci su bili stari balkanski narod, koji je govorio jedan nedovoljno poznat jezik. Prvi značajni kralj antičkih Makedonaca je bio Filip II Makedonski. Godine 336. p. n. e. Filip II Makedonski je pokorio gornju Makedoniju, južnu Pajoniju i starogrčke polise. Filipov sin Aleksandar Veliki je osvojio i uključio u svoju državu ostatak regiona, stigavši na severu čak do Dunava. Na istoku Aleksandar je porazio Persijsko carstvo, pa se njegova imperija protezala od Dunava i Jonskog mora do Egipta i Indije. Posle njegove smrti 323. p. n. e., usled sukoba Aleksandrovih generala, ova ogromna država se raspala na tri dela. Makedonijom je zavladali kraljevi iz dinastije Antipatrida, ali njihova vladavina nije dugo potrajala zbog sukoba sa rivalskom dinastijom Antigonida.

Antički grad Herakleja koju je osnovao Filip II Makedonski

280. p. n. e. Gali pod Brenom su opustošili državu Pajonaca, koje su ugrožavali i Dardanci. Pajonija se kasnije oporavila, ali ju je 217. p. n. e. makedonski kralj Filip V Makedonski uključio u Makedonsko kraljevstvo.

Makedonsko savezništvo sa Kartaginom i prodor rimske države na istok je dovelo do tri Makedonska rata (215. p. n. e.-168. p. n. e.). Da bi se osigurao od Rimljana, Filip V je pojačao fortifikacije u Skoplju i Uskani (današnje Kičevo), a sa juga je imao okupiranu Grčku. Međutim, grčki polisi i Rimljani su se udružili i pod pritiskom Rimljana morao se povući iz Grčke i postaviti odbranu u klisuri Tempi. Ipak, u dobi vladavina njegovog sina, Perseja V, Rimljani su ušli sa juga i pobedili Perseja u bici kod Pidne, posle koje je Makedonsko kraljevstvo u celosti potpalo pod rimsku vlast, a poslednji kralj Makedonije Persej V je odveden kao rob u Rim. Pod rimskom vlašću ova oblast je podeljena između dve rimske provincije; veći deo je bio deo u okviru provincije Makedonije, dok je najseverniji deo bio uključen u sastav Gornje Mezije. Posle podele Rimskog carstva 395. na Istočno i Zapadno rimsko carstvo, Makedonija je postala deo Istočnog rimskog carstva.

Srednji vek[uredi]

Južni Sloveni su se naselili na teritoriju današnje Republike Makedonije u 6. veku. Sloveni su učestovali u nekoliko pohoda na Vizantiju, sami ili u savezu sa Avarima i Prabugarima. Oko 680. godine grupa Prabugara, koje je predvodio kan Kuber se naselila u Pelagoniji i pokrenula pohode u oblast Soluna.

Krajem 7. veka vizantijski car Justinijan II je organizovao masovni pohod protiv Slovena na grčkom poluostrvu, u kojem je zarobio veliki broj Slovena i preselio ih u Kapadokiju. Do vladavine Konstansa II (koji je takođe organizovao pohode protiv Slovena), značajan broj makedonskih Slovena je zarobljen i preseljen u centralni deo Male Azije.

Za vreme vladavine bugarskog cara Presijana I, oblast Makedonije je 837. postala deo Prvog bugarskog carstva. U ovom periodu su među Slovenima delovali braća Ćirilo i Metodije, poreklom iz Soluna, koji su tvorci glagoljice i starocrkvenoslovenskog jezika i čijim radom je veliki broj Slovena pokršten. Njihovi učenici Kliment i Naum su u Ohridu osnovali jak kulturni centar. U 10. veku u Makedoniji se pojavilo bogumilsko učenje, kao odgovor na potčinjavajući feudalni crkveno-ekonomski sistem. Ono se brzo se proširilo po celoj Evropi.

Prvo bugarsko carstvo je 968. napala i pokorila Kijevska Rusija, ali je vizantijski car Jovan I Cimiskije 971. godine uspeo da od Kijevske Rusije preotme istočne delove Prvog bugarskog carstva. U međuvremenu, u zapadnom delu Prvog bugarskog carstva izbio je ustanak četvorice braće komitopula (Davida, Arona, Mojsija i Samuila) protiv Vizantije. Braća su 976. pokrenule novu veliku kampanju protiv Vizantije. Samuilo je iste godine ostao sam u borbi protiv Vizantije, tokom koje je uspeo da stvori moćno carstvo koje se protezalo od Jadranskog do Crnog mora i od Dunava do Tesalije. Samuilova država je postojala do 1018. nakon čega je ponovo dospela pod vlast Vizantije.

Slovenski ustanci su nastavili da izbijaju na mahove, često uz pomoć srpskih kneževina na severu. Svaku privremenu nezavisnost koju su ustanici uspevali da steknu Vizantija je obično brzo gušiča. Ovaj period su obeležili ratovi Normana i Vizantije. Normani su krenuli u napad sa svojih teritorija u južnoj Italiji i privremeno su zavladali malim teritorijama na severozapadnoj obali.

Međutim sa krajem 12. veka, nezaustavljivo slabljenje Vizantije je pružilo okolnim državama da na duže vreme drže Makedoniju. Početkom 13. veka obnovljeno Bugarsko carstvo je zavladalo ovom oblašću. Zbog unutrašnjih problema carstvo nije dugo trajalo, a region je u drugoj polovini 13. veka ponovo došao pod kontrolu obnovljene Vizantije. Od kraja 13. Makedonija je postala deo srpske kraljevine, a Skoplje je 1346. postalo prestonica Dušanovog carstva. U Skoplju je objavljen i Dušanov zakonik.

Posle smrti cara Dušana, slabi naslednik i borbe za moć su još jednom podelile Balkansko poluostrvo, što se poklopilo na prodorom Osmanlija u Evropu. Oblašću Makedonije upravljali su braća Vukašin i Uglješa Mrnjavčević, koji su pokušali da zaustave Turke u Maričkoj bici 1371. Posle njihovog poraza, Vukašinov sin Marko Mrnjavčević i braća Dejanovići su postali turski vazali.

Wiki letter w.svg Ovaj članak, ili jedan njegov deo, treba još da se proširi.
Pogledajte stranu za razgovor za razlog. Kada se poboljšavanje završi, možete skloniti ovo obaveštenje.

Novi vek i Savremeno doba[uredi]

Pod Osmanskim carstvom[uredi]

Turci su ovu oblast osvojili u prvoj polovini 15. veka i ona je ostala u sastavu Osmanskog carstva narednih skoro 5 vekova.

Nakon pada Carigrada 1453. i nestankom Vizantijskog carstva, sultan Mehmed II je 1454. godine potvrdio carigradskog patrijarha za duhovnog vođu svih pravoslavnih hrišćana u Osmanskom carstvu. Carigradski patrijar je zato podržavao otomanska osvajanja, a Srpska i Bugarska pravoslavna crkva su izgubili svoju autokefalnost. Sveštenstvo u tim negrčkim crkvama je imenovao carigradski patrijarh, a Patrijašrija je bila odgovorna za prikupljanje poreza. Saradnja pravoslavne crkve i Turaka je pored fizičkog omogućila i kulturni opstanak pravoslavlja u Otonomskom carstvu. Grčki i jermenski sveštenici su imali prednost na srpskim, bugarskim i rumunskim sveštenicima. Sultan je 1767. godine raspustio Ohridsku arhiepiskopiju, što je još više ojačalo uticaj grčke crkve među Slovenima. Pravoslavna crkva je svoj položaj u otomanskom društvu dugovala tome činjenici da nijedna druga pravoslavna država do polovine 17. veka nije ugrožavala Osmansko carstvo. Rusko-turski ratovi su narušili ovaj odnos, a posle Rusko-turskog rata 1768-1774 i Kučuk-Kajnadžirskim mirom Rusija je postala zaštitnik svih pravoslavnih hrišćana u Osmanskom carstvu.

Tokom turske vladavine u ovoj oblasti, zbog doseljavanja turskog stanovništva i islamizacije, živeo je značajan broj muslimanskog stanovništva. Za vreme turske vladavine Skoplje i Bitolj su bili središta dva ejaleta. Dolina Vardara, koja je kasnije postala centralni deo Republike Makedonije, je bila u sastavu Otomanskog carsta sve do Prvog balkanskog rata, uz izuzetak kratkog perioda tokom 1878, kada su je zauzeli Rusi tokom Rusko-turskog rata 1877—1878. kada je pripala Bugarskoj. Tokom Ilindenskog ustanka u južnom delu današnje Republike Makedonije ustanici su osnovali kratkotrajnu Kruševsku republiku.

Pre početka Prvog balkanskog rata, Srbija i Bugarska su odlučile da današnja teritorija Republike Makedonije dobije status autonomije, a ukoliko to bude nemoguće - da bude podeljena između Srba i Bugara po liniji Kriva Palanka-Ohrid, nakon što Osmansko carstvo bude poraženo. Bugari nisu ispoštovali obavezu o delovanju svoje vojske u Makedoniji nego su skoro svu vojsku usmerili prema Istanbulu gde su uz ugovorom neplaniranu pomoć srpske vojske pružili pomoć u zauzimanju Jedrene, pa zato Srbija nije imala obavezu da poštuje ugovor sa Bugarskom.

Makedonija u sastavu Srbije i Jugoslavije[uredi]

Podela Makedonije 1913.
Vista-xmag.png Za više informacija videti Drugi balkanski rat, Bukureški mir 1913., Proklamacija o prisajedinjenju 1913., Makedonska vojno-inspekciona oblast i Nejski mirovni ugovor

Bugarska se smatrala oštećenom pri podeli Makedonije, te je započela Drugi balkanski rat. Kada su Srbija, Grčka, Rumunija i Turska pobedile Bugarsku u Drugom balkanskom ratu, Vardarska Makedonija (danas Republika Makedonija) je postala sastavni deo Srbije (1913—1915). Grčka ili „Egejska“ Makedonija je pripala Grčkoj, a Pirinska Bugarskoj. No, Bugari su smatrali da su Makedonci Bugari, a Srbi da su Južni Srbi. Unutrašnja Makedonska Revolucionarna OrganizacijaVMRO je osnovana 1893. sa ciljem da Makedonija dobije autonomiju u okvirima Turske. U Prvom svetskom ratu (1914—1918) je kao deo Kraljevine Srbije bila na strani Antante. Okupirana je od strane Bugarske, koja je počela da vrši bugarizaciju domaćeg stanovništva.

Posle rata je postala deo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1918—1941). Članovi VMRO-a su zajedno sa ustašama izvršili atentat na kralja Jugoslavije Aleksandra Karađorđevića u Marselju 1934.

Drugi svetski rat[uredi]
Vista-xmag.png Za više informacija videti Okupatorska podela Jugoslavije u Drugom svetskom ratu, Makedonija u Narodnooslobodilačkoj borbi i Antifašističko sobranje narodnog oslobođenja Makedonije

U Drugom svetskom ratu je bila okupirana od strane Bugarske, koja je bila član Hitlerovske koalicije. Zapadni deo Vardarske Makedonije je ušao u sastav Velike Albanije. 1945-1991 federalna je jedinica Titove Jugoslavije.

Narodna/Socijalistička Republika Makedonija[uredi]
Vista-xmag.png Za više informacija videti Socijalistička Republika Makedonija, Savez komunista Makedonije i Makedonci
Skoplje je teško oštećeno u zemljotresu 1963.
Wiki letter w.svg Ovaj članak, ili jedan njegov deo, treba još da se proširi.
Pogledajte stranu za razgovor za razlog. Kada se poboljšavanje završi, možete skloniti ovo obaveštenje.

Posle rata Vardarska Makedonija više nije bila Južna Srbija ili Vardarska banovina, nego savezna republika Jugoslavije sa posebnom kulturom, istorijom i jezikom.

Zadaci prve vlade bili su poboljšavanje zdravstvene zaštite, iskorenjivanje nepismenosti, ozakonjenje makedonske azbuke i književnog jezika, razvoj prosvetnog sistema i ostalo. Bila je pokrenuta i ubrzana industrijalizacija zemlje.

Glavni grad Narodne Republike Makedonije, Skoplje je 26. juna 1963. godine zadesio jak zemljotres, jačine 9 stepeni merkalijeve skale, koji je načinio velike ljudske žrtve (1.070 mrtvih i oko 4.000 povređenih) i ogromnu materijalnu štetu (90 % građevina je bilo porušeno).

Makedonska pravoslavna crkva nastala je nekanonskim odvajanjem od Srpske pravoslavne crkve 17. jula 1967. godine.

Nezavisna Makedonija[uredi]

Građani SR Makedonije su na referendumu 8. septembra 1991. izglasali nezavisnost Makedonije od SFRJ. Međutim, međunarodno priznanje države je usporavala Grčka zbog spora oko imena nove države i njenih simbola. Kao kompromis, Ujedinjene nacije su 1993. priznale novu državu pod imenom Bivša Jugoslovenska Republika Makedonija. Grčka je i dalje bila nezadovoljna i februara 1994. je uvela trgovinsku blokadu. Blokada je ukinuta u septembru 1995. kada je Makedonija promenila izgled svoje zastave i delove svog ustava koji su joj dozvoljavali da se meša u unutrašnje probleme drugih država.

Makedonija je jedina republika koja se od SFRJ odvojila bez rata. Ipak, stanje u njoj je ozbiljno destabilizovano tokom rata na Kosovu, kada je veliki broj kosovskih Albanaca izbeglo u Makedoniju. Iako su se izbeglice vratile na Kosovo posle rata, albanski nacionalisti sa obe strane granice su se pobunili sa ciljem ostvarivanja autonomije ili nezavisnosti delova Makedonije naseljenih Albancima. Sukobi između makedonske vojske i policije i albanskih separatista su se vodili na severu i zapadu države, između marta i juna 2001. Rat je okončan intervencijom NATO pakta, koji je nadgledao uspostavljanje primirja. Po odredbama Ohridskog sporazuma, makedonska vlada se obavezala da dozvoli veći stepen političke moći i kulturne autonomije albanskoj manjini. Albanska strana se obavezala da se odrekne separatističkih zahteva i prizna sve makedonske institucije, kao i da se razoruža i preda sve oružje NATO paktu.

Stanovništvo[uredi]

Broj stanovnika Republike Makedonije od 1992. do 2003. (u hiljadama)
Etnički sastav Makedonije po naseljima 2002. godine
Jezički sastav Makedonije po naseljima 2002. godine
Verski sastav Makedonije po naseljima 2002. godine
Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Demografija Republike Makedonije

Prema popisu stanovništva iz 2003. broj stanovnika Makedonije se neznatno smanjio zbog iseljavanja i iznosio je 2.022.547. Etnički sastav je bio sledeći:

Broj  %
Makedonci 1.297.981 64,18
Albanci 509.083 25,17
Turci 77.959 3,85
Romi 53.879 2,66
Srbi 35.939 1,78
Vlasi 9.695 0,48
ostali 38.011 1,88
UKUPNO 2.022.547 100
Stanovništvo Makedonije po etničkoj pripadnosti
Makedonci
  
64,18%
Albanci
  
25,17%
Turci
  
3,85%
Romi
  
2,66%
Srbi
  
1,78%
Vlasi
  
0,48%
ostali
  
1,88%

Veroispovest[uredi]

Najviše ima Pravoslavaca (64,7%), muslimani (33,3%), znatno manje ostale hrišćanske verske grupe (0,37%), uglavnom katolici i Protestanti , i jevreji. Po ovim podacima Makedonija je druga zemlja sa muslimanskom manjinom u celoj Evropi (posle većinski muslimanskih zemalja). Jedino Bosna i Hercegovina ima veći postotak muslimana, a da nisu većina.

Veliki gradovi su: Skoplje, Bitolj, Prilep, Kumanovo, Tetovo. U tzv. "Velikom Skoplju" živi oko 30% stanovništva zemlje, što su vezi male gustine naseljenosti u odnosu na susedne zemlje govori o velikoj usresređenosti makedonskog stanovništva u velikim gradovima.

Jezik[uredi]

Službeni jezik je makedonski. Jezici koje govori više od 20% stanovništva u okviru jedinice lokalne samouprave su takođe u službenoj upotrebi, ali uvek uz makedonskom. U pojedinim opštinama gde 20% stanovništva koristi neki drugi jezik, taj drugi jezik je u službenoj upotrebi (npr. turski, srpski, romski ili vlaški jezik). Pravo zvanične upotrebe jezika na opštinskom nivou imaju sve manjinske grupe sa više od 20% u udelu stanovništva te opštine.

Genetika[uredi]

Prema rezultatima genetskih istraživanja, među stanovništvom Makedonije su najzastupljenije sledeće patrilinearne (Y-DNK) haplogrupe:[10]

Politika[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Politika Republike Makedonije
  • Oblik vladavine: parlamentarna republika;
  • Glasačko pravo: 18 godina;
  • Nacionalni praznik: 8. septembar.

Upravna podela[uredi]

Podela Makedonije na oblasti

Glavne strane: Statističke oblasti Republike Makedonije, Opštine Republike Makedonije

Makedonske statističke oblasti ili regioni postoje isključivo zakonskih i statističkih razloga. Oblasti su:

Oblasti se dalje dele na opštine. Po izdvajanju iz Jugoslavije Makedonija se sastojala od 34 opštine, da bi se 1996. godine njihov broj povećao na 123.

Novim sistemom iz avgusta 2004. godine broj opština je smanjen na 84, a kasnije 2013. Makedonija je reorganizovana u 80 opština od kojih 10 čine Grad Skopje (posebna jedinica lokalne samouprave).

Karta opština Makedonije 2013. godine

Map of the municipalities of Macedonia (2013).svg

Privreda[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Ekonomija Republike Makedonije

Od industrija najviše se ističu prehrambena i duvanska industrija, proizvodnja gvožđa i čelika. Nacionalna valuta je Makedonski denar: 1 denar = 100 dena.

Saobraćaj[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Saobraćaj u Republici Makedoniji
Železnička stanica u Skoplju je renovirana po planovima japanskog arhitekte Kenza Tange, nakon velikog zemljotresa 1963. Na stanici još stoji sat sa vremenom velikog potresa, koji je uništio veliki deo Skoplja.

Republika Makedonija je po svom položaju kontinentalna zemlja u sredini Balkanskog poluostrva, pa su i glavne saobraćajne veze u zemlji one povezuju različite delove poluostrva (transbalkanske veze). Posebno je važna veza sever-jug Vardarskom udolinom, koja povezuje Grčku sa ostatkom Evrope.

Ukupna dužina železničke mreže u Makedoniji je 699 km. Najvažnija železnička linija je pruga na liniji granica sa Srbijom - Kumanovo - Skoplje - Veles - Đevđelija - granica sa Grčkom. Od 2001. godine gradi se pruga Beljakovci - granica sa Bugarskom, čime će se dobiti neposredna veza Skoplje - Sofija. Najvažnije železničko čvorište u zemlji je Skoplje, a ostala dva su Veles i Kumanovo.

Kultura[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Kultura Republike Makedonije
Crkva Sv. Jovan Bogoslov Kaneo

Grad Ohrid je makedonski i pravoslavni Jerusalim, muzej na otvorenom, kulturna baština se proteže od praistorije do današnjih dana, u njemu je osnovan i delovao je prvi Sveslovenski univerzitet osnovan od Sv. Klimenta Ohridskog i Sv. Nauma Ohridskog. Freske i ikone u mnogim crkvama i manastirima u Ohridu i Makedoniji su jedinstvene u svetu. Reka Radika i njen kanjon je ekološka sredina, priroda je neponovljiva, a manastir Sv. Jovan Bigorski je jedan od najlepših manastira na Balkanu, raspolaže sa jedinstvenim oltarom u svetu izrađenom dubokim duborezom.

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Nacionalna agencija za statistiku [1]
  2. ^ Odnosi Republike Srbije s Međunarodnim monetarnim fondom, Narodna banka Srbije, "...Istovremeno su utvrđeni uslovi pod kojima zemlje sukcesori (Bosna i Hercegovina, Hrvatska, Bivša Jugoslovenska Republika Makedonija, Slovenija i SR Jugoslavija) mogu da naslede članstvo SFRJ u MMF-u..."
  3. ^ Proces saradnje u jugoistočnoj Evropi (PSuJIE), Ministarstvo spoljnih poslova Republike Srbije, "...U radu Procesa saradnje u svojstvu punopravnih članova učestvuje dvanaest zemalja: Albanija, Bosna i Hercegovina, Bugarska, Crna Gora, Grčka, Hrvatska, Bivša Jugoslovenska Republika Makedonija, Moldavija, Rumunija, Srbija, Slovenija i Turska..."
  4. ^ vidi Igor Janev, Legal Aspects of the Use of a Provisional Name for Macedonia in the United Nations System, AJIL, Vol. 93. no 1. 1999.
  5. ^ United Nations Statistics Division - Standard Country and Area Codes Classifications
  6. ^ Ministarstvo spoljnih poslova Republike Srbije, Ambasade Republike Srbije[2]
  7. ^ Vlada Republike Makedonije deo ove granice smatra granicom sa tzv. Republikom Kosovo.
  8. ^ I Makedonija priznala nezavisnost Kosova, Radio-televizija Srbije, "...'Posle odluke parlamenta, vlada je odlučila da prizna nezavisnost Kosova', rekao je makedonski ministar spoljnih poslova Antonio Milošoski, nakon vanredne sednice vlade, naglašavajući da će 'ovakav potez imati pozitivan uticaj na čitav region'..."
  9. ^ „Одлука Генералне скупштине Уједињених нација о пријему у Уједињене нације“. 
  10. ^ Macedonia - Atlas of Genetic Genealogy

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :