Republika Makedonija

Iz projekta Википедија

Koordinate: 41° 39' SG Š, 21° 43' IGD

Republika Makedonija je država u jugoistočnoj Evropi (na Balkanskom poluostrvu), sa površinom od 25 000 kvadratnih kilometara i oko 2 miliona stanovnika. Makedonija je zvanični kanditat za ulazak u Evropsku Uniju.Makedonija se na severu graniči sa Srbijom (221km), na zapadu sa Albanijom (151km), na jugu sa Grčkom (246km) i na istoku sa Bugarskom (148km). Ukupna dužina granice iznosi 766km. Glavni grad Republike Makedonije je Skoplje.

Sadržaj 1 Spor oko imena 2 Istorija 3 Geografija 3.1 Reljef 3.1.1 Planine 3.2 Klima, tlo, vegetacija 3.3 Hidrografija 4 Stanovništvo 5 Psihoetnička struktura [3] 6 Demografija 7 Politika 8 Ekonomija 9 Kultura 10 Galerija 11 Vidi još 12 Reference 13 Spoljašnje veze

[uredi] Spor oko imena

Za više informacija pogledajte Makedonsko pitanje.

Zbog spora oko imena sa Grčkom, Ujedinjene nacije, neke zemlje Evropske unije uključujući Nemačku i Francusku, Vatikan, Indija i druge međunarodne organizacije zvanično koriste privremenu referencu Bivša Jugoslovenska Republika Makedonija (BJRM ^[1]).

[uredi] Istorija

Za više informacija pogledajte Istorija Republike Makedonije.

Pre Balkanskih ratova istorija Republike Makedonije je vezana za Makedoniju kao istorijsku oblast. Stefan Dušan je krunisan za cara Srba i Grka na Uskrs (16. aprila 1346.) u Skoplju. Krunisanje su obavili srpski patrijarh Joanikije i trnovski patrijarh Simeon. Dušanov zakonik je donet u Skoplju 21. maja 1349. godine. Imao je 135 članova, ali je pet godina kasnije dopunjen sa još 66 članova tako da ukupno ima 201 član. U sklopu srpske Carevine je bila do 1371. Potom u okviru Otomanskog Carstva pod Markom Kraljevićem. Neposredno pre 1912/3 današnja teritorija Republike Makedonije je bila pod Otomanskim carstvom. Pre početka Prvog balkanskog rata, Srbija i Bugarska su odlučile da današnja teritorija Republike Makedonije dobije status autonomije, a ukoliko to bude nemoguće - da bude podeljena između Srba i Bugara po liniji Kriva Palanka-Ohrid, nakon što Otomansko carstvo bude poraženo. Bugari nisu ispoštovali obavezu o delovanju svoje vojske u Makedoniji nego su skoro svu vojsku usmerili prema Istanbulu gde su uz ugovorom neplaniranu pomoć srpske vojske pružili pomoć u zauzimanju Jedrene, pa zato Srbija nije imala obavezu da poštuje ugovor sa Bugarskom. Bugarska se smatrala oštećenom pri podeli Makedonije, te je započela Drugi balkanski rat. Kada su Srbija, Grčka, Rumunija i Turska pobedile Bugarsku u Drugom balkanskom ratu, Vardarska Makedonija (Republika Makedonija) je postala sastavni deo Srbije (1913. - 1915.). Grčka ili "Egejska" Makedonija je pripala Grčkoj, a Pirinska Bugarskoj. No, Bugari su smatrali da su Makedonci Bugari, a Srbi da su Južni Srbi. Unutrašnja Makedonska Revolucionarna Organizacija – VMRO je osnovana 1893. sa ciljem da Makedonija dobije autonomiju u okvirima Turske. U Prvom svetskom ratu (1914-1918) je kao deo Kraljevine Srbije bila na strani Antante. Okupirana je od strane Bugarske, koja je počela da vrši bugarizaciju domaćeg stanovništva.

Posle rata je postala deo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (1918-1941). Članovi VMRO-a su zajedno sa ustašama izvršili atentat na kralja Jugoslavije Aleksandra Karađorđevića u Marselju 1934.

Ovaj članak je deo serije o istoriji Republike Makedonije

Glavni članci

Vardarska Banovina SR Makedonija Republika Makedonija

Kategorija: Istorija Makedonije

U Drugom svetskom ratu je bila okupirana od strane Bugarske, koja je bila član Hitlerovske koalicije. Zapadni deo Vardarske Makedonije je ušao u sastav Velike Albanije. 1945-1991 federalna je jedinica Titove Jugoslavije. Nezavisna od 17. novembra 1991. 2001. u zapadnom delu Republike Makedonije naseljenom pretežno Albancima je došlo do sukoba između Albanaca i makedonske vojske i policije. 2004. predsednik Republike Makedonije, Boris Trajkovski, je poginuo u avionskoj nesreći u Bosni i Hercegovini. Novoizabrani predsednik je Branko Crvenkovski.

[uredi] Geografija

Za više informacija pogledajte Geografija Republike Makedonije.

Republika Makedonija je država u jugoistočnoj Evropi, u gornjem i srednjem Povardarju, između Šarskih - pindskih i Rodopskih planina. Nalazi se u široj geografskoj regiji Makedoniji.

[uredi] Reljef

U Makedoniji se izdvajaju 3 reljefne celine: Zapadna Makedonija, središnji deo ili Povardarje i Istočna Makedonija.

Zapadni deo čini mlado nabrano Šarsko - pindske planine građene od paleozojskih škriljaca i mezozojskih vapnenaca (Baba, Šar planina, Korab, Jakupica, Nidže). Između planina nalaze se duboke doline Crnog Drima i više planinskih kotlina:

• Polog
• Debarska kotlina
• Ohridska kotlina
• Prespanska kotlina
• Pelagonija

Pološka i Prespanska kotlina su najveće.

Središnji deo ili Povardarje tektonski je labilan prostor ispunjen jezerima i rekama. Naslage potiču iz paleozoika i iz mezozoika i tercijata. Tu se nalazi niz kotlina, međusobno povezanih klisurama:

• Skopska kotlina
• Veleška kotlina
• Tikveš
• Đevđelijska kotlina

Istočna Makedonija niža je od Zapadne. Obuhvata istočne pritoke reke Vardar, kotline se nalaze na visini oko 250 m, a nastale su erozijom eolskih sedimenata iz neogena. Okružuje ju visokoplaninski pojas. Na istoku su to Osogovske planine, Vlahina planina, Plačkovica, Ogražden, a na zapadu Istočne Makedonije to su Kožuv, Kozjak, Dren planina i Jakupica.

Usamljena uzvišenja građena su od granita, kristalastih škriljavaca i magmata. Između njih prostiru se kotline ispunjene tercijarnim jezerskim talozima:

• Strumička kotlina
• Kumanovska kotlina
• Ovče pole

[uredi] Planine

	Planina	Nadmorska visina	Vrh
1	Korab	2.764 m	Golem korab
2	Šar planina	2.747 m	Titov vrh
3	Baba	2.601 m	Pelister
4	Jakupica	2.540 m	Solunska glava
5	Nidže	2.521 m	Kajmakčalan
6	Dešat	2.373 m	Velivar
7	Galičica	2.288 m	Magaro
8	Stogovo	2.273 m	Golem rid
9	Jablanica	2.257 m	Crn kamen
10	Bistra	2.163 m	Madenica

[uredi] Klima, tlo, vegetacija

U Makedoniji vlada submediteranska klima koju kategorizuju vruća i suva leta i hladne i vlažne zime. Srednje godišnje temperature opadaju od severa prema jugu zemlje.

Srednja godišnja količina padavina je u planinama oko 1.000 - 1.500 mm, a u zavetrinskim kotlinama 600 - 700 mm.

Najplodnija su glinasto - ilovasta tla u nižim delovima kotlina. U brdsko - planinskim delovima prevladavaju kamenjari i rankeri (humusna šumska tla).

Što se vegetacije tiče, u nižim delovima prevladavaju hrast medunac, obični grab i cer, dok u višim delovima nalazimo bukvu i bukovo-jelove šume. Takođe nalazimo i zimzeleno sredozemno raslinje.

[uredi] Hidrografija

Najvažnije reke su Vardar, Treska, Crna Reka, Pčinja, Bregalnica, Strumica, Crni Drim.

Makedonija ima 3 prirodna jezera- Ohridsko, Prespansko i Dojransko. Ohridsko jezero je jedno od najstarijih jezera na Zemlji, u njemu žive endemski primerci, ohridska pastrva, belvica (Salmothymus ohridanus), jegulja, i više tipova račića, puževa i školjki, bistrina vode i njena prozirnost je do 50 metara.

[uredi] Stanovništvo

Prema popisu stanovništva iz 2003. broj stanovnika Makedonije se neznatno smanjio zbog iseljavanja i iznosio je 2.022.547. Etnički sastav je bio sledeći: Makedonci 64.2 %, Albanci 25.2 %, Turci 3.9 %, Romi 2.7 %, Srbi 1.7 %, Bošnjaci 0.8 %, Vlasi 0.5 % i drugi. ^[2]

[uredi] Psihoetnička struktura ^[3]

Makedonija je sastavljena iz sledečih psihoetničkih grupa. Svaka grupa zauzima svoj geografski rejon i ima svoje psihofizičke osobine koje je okarakterišu.

• Bitoljsko-prilepska grupa
• Moravsko-rekanska grupa
• Mijačka grupa
• grupa Binačke Morave
• Prespansko-kosturska grupa
• Struško-ohridska grupa
• Debarska grupa
• Pološka grupa
• Siriničko-sredačka grupa
• grupa vranjskog Pomoravlja

[uredi] Demografija

Za više informacija pogledajte Demografija Republike Makedonije.

Broj stanovnika: 2.022.547 (2002.); Veliki gradovi su: Skoplje, Bitolj, Prilep, Kumanovo, Tetovo; Nacionalna pripadnost stanovništva je: Makedonci 64,18%, Albanci 25,17%, Turci 3,85%, Romi 2,66%, Srbi 1,78%; Službeni jezici su makedonski i albanski; Veroispovest: pravoslavci, muslimani, i u znatno manjem broju rimokatolici, ostale hrišćanske verske grupe i jevreji.

[uredi] Politika

Za više informacija pogledajte Politika Republike Makedonije.

Oblik vladavine: republika; Glasačko pravo: 18 godina; Nacionalni praznik: 8. septembar.

[uredi] Ekonomija

Za više informacija pogledajte Ekonomija Republike Makedonije.

Od industrija najviše se ističu prehrambena i duvanska industrija, proizvodnja gvožđa i čelika; Nacionalna valuta je Makedonski denar: 1 denar = 100 dena.

[uredi] Kultura

Za više informacija pogledajte Kultura Republike Makedonije.

Grad Ohrid je makedonski i pravoslavni Jerusalim, muzej na otvorenom, kulturna baština se proteže od praistorije do današnjih dana, u njemu je osnovan i delovao je prvi Sveslovenski univerzitet osnovan od Sv. Klimenta Ohridskog i Sv. Nauma Ohridskog. Freske i ikone u mnogim crkvama i manastirima u Ohridu i Makedoniji su jedinstvene u svetu. Reka Radika i njen kanjon je ekološka sredina, priroda je neponovljiva, a manastir Sv. Jovan Bigorski je jedan od najlepših manastira na Balkanu, raspolaže sa jedinstvenim oltarom u svetu izrađenom dubokim duborezom.

[uredi] Galerija

Spomenik "Oslobodioci Skoplja" u centru Skoplja	Korab – najviša planina Makedonije	Šar planina	Crkva svetog Pantelejmona blizu Skoplja
Drevni akvadukt blizu Skoplja	Majka Tereza u Skoplju	Pravoslavna crkva Svetog Trojstva u Radovišu	Šuma Kale u Skoplju

[uredi] Vidi još

• Himna Denes nad Makedonija (kompozicija: Todor Skalovski, tekst: Vlado Maleski)
• Makedonsko pitanje
• Makedonski pisci
• Jovano, Jovanke

[uredi] Reference

1. ^ Odluka Generalne skupštine Ujedinjenih nacija o prijemu u Ujedinjene nacije
2. ^ Rezultati popisa 2003.
3. ^ Jovan Cvijić: Psihićke osobine južnih Slovena

[uredi] Spoljašnje veze

• Kancelarija predsednika
• Makedonski parlament
• Izbori
• Vlada Makedonije
• Informacije o Makedoniji ((en))