Nemačka

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa Њемачка)
Idi na: navigaciju, pretragu


Koordinate: 47°-55° SGŠ, 6°-15° IGD

Savezna Republika Nemačka
Bundesrepublik Deutschland
Zastava Nemačke Grb Nemačke
Zastava Grb
krilatica: Jedinstvo i pravda i sloboda
(nem.
Einigkeit und Recht und Freiheit)
Himna
Das Lied der Deutschen
Položaj Nemačke
Glavni grad Coat of arms of Berlin.svg Berlin
52°31′N 13°24′E
Službeni jezik nemački[1]
Oblik države Savezna republika
 — Predsednik Joahim Gauk
 — Kancelarka Angela Merkel
Stvaranje i Nezavisnost  
 — Sveto rimsko carstvo 2. februara 962
 — Nemačko carstvo 18. januara 1871
 — Federlana republika 23. maja 1949
 — Ujedinjenje Nemačke 3. oktobra 1990
Površina  
 — ukupno 357.111,91 km² (61)
 — voda (%) 2.416
Stanovništvo  
 — 2013. 80,716,000 [2] (14)
 — gustina 229/km² (35)
BDP (PKM) 2007 približno
 — ukupno $2.940 biliona (3)
 — po glavi stanovnika $36.033 (19)
IHR (2013) 0.920 (9) — veoma visok
Valuta Evro1 (EUR)
Vremenska zona UTC +1, +2 (CET, CEST)
Internet domen .de2
Pozivni broj +49
1 = Do 2002. Nemačka marka;

2 = Domen .eu se koristi, podeljeno je sa drugim država članice evropske unije.

Nemačka (ili Njemačka), zvanično Savezna Republika Nemačka (nem. Bundesrepublik Deutschland) je jedna od najvećih industrijskih sila sveta, smeštena u centralnom delu Evrope. Geopolitički pripada zapadnoj Evropi [3]. Na severu izlazi na Severno i Baltičko more gde se i graniči sa Danskom. Na istoku se graniči sa Poljskom i Češkom Republikom, na jugu sa Austrijom i Švajcarskom, a na zapadu sa Francuskom, Luksemburgom, Belgijom i Holandijom. Površina Nemačke iznosi 357.104 km², a sa preko 82 miliona stanovnika je najnaseljenija država-članica Evropske unije, a druga po veličini teritorije. Po broju imigranata Nemačka je treća država na svetu. [4]

Antička oblast Germanija, koju je naseljavalo nekoliko germanskih plemena, je bila poznata i dokumentovana pre 100. godine. Od 10. veka, teritorije naseljene Nemcima su činile centralni deo Svetog rimskog carstva koje je trajalo do 1806. godine. Tokom tog perioda, severne oblasti Nemačke su postale centar protestantske reformacije. Kao moderna država, Nemačka je prvi put ujedinjena nakon Francusko-pruskog rata 1871. godine. Nakon Drugog svetskog rata, Nemačka je bila podeljena na dve odvojene države, Zapadnu i Istočnu Nemačku, duž linije savezničkih okupacionih zona. Te dve države su se ponovo ujedinile 1990. godine. Zapadna Nemačka je bila jedna od osnivača Evropske zajednice, koja je reorganizovana u Evropsku uniju 1993. godine. Nemačka je član bezgranične Šengenske zone, a 1999. je usvojila evro kao svoju valutu.

Nemačka je savezna parlamentarna republika koju čini 16 država. Glavni i najveći grad je Berlin. Savezna Republika Nemačka je članica Ujedinjenih nacija, NATO, grupe G8 i potpisnica protokola iz Kjota. Po meri BDP-a njena je privreda 4. najjača na svetu (posle SAD, Kine i Japana. [5], a po izvozu je Nemačka treća država sveta, iza SAD i Kine [6]

Geografija[uredi]

Fizička mapa Nemačke

Nemačka se proteže od visokih planina Alpa (najviša tačka Cugšpic 2.962 m) na jugu, do obala Severnog i Baltičkog mora na severu. Između njih, u centralnom delu nalaze se planine umerenih visina: Švarcvald (1.493 m), Bavarska šuma (1.456 m), Rudne gore (1.215 m), i Harc (1.142 m). Na severu preovlađuju niska polja (najniža tačka je Vilštermarš na -3.54 m).

Uz obalu Severnog mora nalazi se niz Istočno-Frizijskih ostrva, a u Baltiku su veća ostrva Rigen i Usedom. U Nemačkoj postoji 6 velikih slivova reka: Rajna (865 km toka kroz Nemačku), Dunav (647 km), Elba (727 km), Odra (187 km), Vezer i Ems. Najveće jezero je Bodensko jezero na granici sa Švajcarskom.

Klima je uglavnom umerena, pod uticajem Golfske struje. Uz severne obale klima je vlažna tokom cele godine. Vreme je ponekad nepredvidivo. U sred leta moguć je topao dan, a hladan i kišovit odmah sutradan. Ali ekstremne vremenske neprilike su gotovo isključene na području Nemačke, osim poplava u dolinama reka kada su zimi temperature iznad nule. Prosečna temperatura po mesecima ide od 0,5°C u februaru, do 17°C u julu.

Za poljoprivredu se koristi 53,5% površina Nemačke, dok je pod šumama 29,5%. Naselja i komunikacije pokrivaju 12,3% površina (sa tendencijom povećanja). U Nemačkoj postoji 14 nacionalnih parkova.

Istorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Istorija Nemačke

Pretpostavlja se da se etnogeneza germanskih plemena dogodila tokom nordijskog bronzanog doba ili najkasnije tokom predrimskog gvozdenog doba. Plemena su se iz južne Skandinavije i sa severa Nemačke počela širiti na jug, zapad i istok u 1. veku p. n. e., došavši u kontakt sa keltskim plemenom Gala, kao i sa iranskim, baltičkim i slovenskim narodima u istočnoj Evropi. Malo se zna o germanskoj istoriji, osim kroz njihove zabeležene veze sa Rimskom carstvom, etimološkim istraživanjima i arheološkim nalazištima.[7]

Širenje germanskih plemena od 750. p. n. e. do 1. n. e.

Za vreme rimskog cara Avgusta, rimski general Publije Kvintilije Var je pokrenuo invaziju na Germaniju (taj su termin Rimljani koristili za zemlju sa druge strane Rajne). Varove legije su 9. godine porazile pleme Herusci na čelu sa Arminijem u bici u Teutoburškoj šumi), tako da je teritorija današnje Nemačke, sa druge strane Rajne i Dunava, ostala izvan Rimskog carstva. Do 100. godine nove ere, u vreme Tacitove knjige Germanija, germanska plemena su se naselila duž Rajne i Dunava (Limes Germanikus). U 3. veku formirala su se velika zapadnogermanska plemena: Alemani, Franci, Hati, Saksonci, Frizijci, Sikambri i Tirinžani. Oko 260. germanska plemena su se probila kroz Limes u područja koja su kontrolisali Rimljani.[8]

Sveto rimsko carstvo (962—1806)[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Sveto rimsko carstvo
Prinčevi-elektori Svetog rimskog carstva (slika na pergamentu iz 1341)

Sveto rimsko carstvo je nastalo podelom Karolinškog carstva 843. i postojalo je u raznim oblicima sve do 1806. godine. Teritorija Svetog rimskog carstva se prostirala od reke Ejder na severu do Sredozemnog mora na jugu. Iako se država obično naziva Svetim rimskim carstvom, njeno puno ime od 1448. je bilo Sveto rimsko carstvo nemačkog naroda (lat. Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicæ), čime se prilagodio njen naziv smanjenoj površini koju je Carstvo tada obuhvatalo.

Za vreme vladavine careva iz Otonske dinastije (919—1024), vojvodstva Lorena, Saksonija, Frankonija, Švabija, Tiringija i Bavarska su se ujedinila, a nemački kralj je bio krunisan za svetog rimskog cara ovih oblasti. Pod carevima iz Salijske dinastije (1024—1125), Sveto rimsko carstvo je pripojilo severnu Italiju i Burgundiju, mada su carevi izgubili vlast kroz borbu za investituru. Pod dinastijom Hoenštaufen (1138—1254), nemački kneževi su proširili svoj uticaj na jug i istok na teritorije naseljene Slovenima. Severnonemački gradovi su napredovali kroz Hanzeatsku ligu.

Martin Luter, (1483—1546) je pokrenuo Protestantsku reformaciju.

Zlatna bula iz 1356. obezbedila je osnovni ustav Carstva koji će trajati do njegovog raspuštanja. On je kodifikovao izbor careva od strane sedam knezova-elektora koji su vladali najmoćnijim kneževinama i nadbiskupijama. Sa početkom 15. veka, carevi su skoro isključivo birani iz redova austrijske Habzburške dinastije.

Monah Martin Luter je 1517. objavio svojih 95 teza, osuđujući delovanje Katoličke crkve i započevši Protestantsku reformaciju. Odvojena luteranska crkva je postala zvanična vera u mnogim nemačkim državama nakon 1530. godine. Verski sukobi su doveli do Tridesetogodišnjeg rata (1618—1648), koji je opustošio nemačke zemlje. Vestfalski mir iz 1648. je okončao verske ratove među nemačkim državama, ali je Sveto rimsko carstvo de facto bilo podeljeno u nezavisne kneževine. Od 1740. dualizam između Habzburške monarhije i Pruske je dominirao nemačkom istorijom. Godine 1806. Sveto rimsko carstvo je pokorio Napoleon Bonaparta i ono je zvanično raspušteno.

Obnova i revolucija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Nemačka konfederacija

Nakon pada Napoleona Bonaparte, sazvan je Bečki kongres 1814. i osnovana je Nemačka konfederacija, slab savez 39 suverenih država. Neslaganje sa politikama restoracije feudalizma dovelo je do jačanja liberalnih pokreta, koji su tražili ujedinjenje i slobodu. Ovo su, međutim, pratile nove represivne mere austrijskog kancelara Meterniha. Carinska unija je dalje produbila ekonomsko jedinstvo nemačkih država. Tokom ovog perioda mnogi Nemci su bili vođeni idealima Francuske revolucije i nacionalizam je dobijao na značaju, posebno među mladim intelektualcima. Po prvi put, crna, crvena i zlatna boja su izabrane da predstavljaju ovaj pokret, a kasnije su postale nacionalne boje.

U svetlu niza revolucionarnih pokreta u Evropi, koje su uspešno uspostavile republiku u Francuskoj, intelektualci i obični ljudi su započeli revoluciju u nemačkim državama. Monarsi su u početku ispunili liberalne zahteve revolucionara. Pruskom kralju Fridrihu Vilhelmu IV je ponuđena titula cara, ali sa gubitkom moći odbio je krunu i predloženi ustav, što je privremeno zaustavilo pokret. Sukob između novog pruskog kralja Vilhelma I i liberalnog parlamenta je izbio zbog vojnih reformi 1862, pa je kralj imenovao Ota fon Bizmarka za novog kancelara Pruske. Bizmark je uspešno vodio rat protiv Danske 1864. godine. Pruska pobeda u Austrijsko-pruskom ratu 1866. mu je omogućilo da stvori Severnonemački savez i da isključi Austriju, nekada vodeću nemačku državu, iz uplitanja u unutrašnja pitanja ostalih nemačkih država.

Nemačko carstvo (1871—1918)[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Nemačko carstvo
Osnivanje današnje Nemačke u Versaju (Francuska), 1871. Oto fon Bizmark je u centru u beloj uniformi.

Nakon francuskog poraza u Francusko-pruskom ratu, u Versaju je 18. januara 1871. proglašeno Nemačko carstvo. Pruska dinastija Hoencolern je postala vladar novog carstva, čije je sedište postao Berlin. Carstvo je ujedinilo sve nemačke države osim Austrije.

U periodu nakon ujedinjenja Nemačke, spoljašnja politika cara Vilhelma I je osigurala status Nemačke kao moćne države, osnivanjem saveza, izolovanjem Francuske diplomatskim putem i izbegavanjem rata. Međutim, pod carem Vilhelmom II, Nemačka je, poput drugih evropskih država, počela da vodi imperijalističku politiku, što je dovelo do trvenja sa susednim državama. Većina saveza u kojima je Nemačka bila nisu obnovljena, a novi savezi su izbegavali Nemačku. Posebno je značajan fracuski savez sa Ujedinjenim Kraljevstvom i učvršćivanje veza sa Ruskom Imperijom. Osim veza sa Austrougarskom, Nemačka je postajala sve više izolovanija.

Nemačko carstvo (1871—1918), sa dominantnom Kraljevinom Pruskom prikazanom u plavoj boji.

Počevši od 1884. Nemačka je počela da osniva kolonije izvan Evrope. Nemačke kolonije u Africi bile su Nemačka istočna Afrika, Jugozapadna Afrika, Togo i Kamerun. Trka za Afrikom je izazvala napetosti između velikih sila i jedan je od uzroka Prvog svetskog rata.

Ubistvo austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda 28. juna 1914. u Sarajevu bilo je povod za Prvi svetski rat. Nemačka, kao članica Centralnih sila je izgubila rat od Saveznika u najkrvavijem sukobu do tada. Nemačka revolucija je izbila novembra 1918. i car Vilhelm II je abdicirao. Primirje koje je okončalo rat potpisano je 11. novembra 1918. i Nemačka je bila prisiljena da potpiše Versajski mir u junu 1919. godine. Pregovori o miru, nasuprot tradicionalnoj post-ratovskoj diplomatiji, su izostavili Centralne sile. Mir je u Nemačkoj primljen kao ponižavajući nastavak rata drugim sredstvima, a njegovi teški uslovi su omogućili uspon nacizma u državi.

Vajmarska Republika (1919—1933)[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Vajmarska Republika

Nakon uspeha Nemačke revolucije u novembru 1918. proglašena je Vajmarska Republika. Vajmarski ustav je stupio na snagu kada ga je potpisao predsednik Fridrih Ebert. Malo ranije Roza Luksemburg i Karl Libkneht su 1918. osnovali Komunističku partiju Nemačke, a Nemačka radnička partija, kasnije preimenovana u Nacional-socijalističku nemačku radničku partiju, osnovana je 1919. godine.

Zbog posledica Velike krize, teških mirovnih uslova koje je diktirao Versajski mir i niza manje-više nestabilnih vlada, političke mase u Nemačkoj nisu mogle da se identifikuju sa sistemom parlamentarne demokratije. Ovo je još više otežala široko rasprostranjena desničarska Legenda o ubodu u leđa, politički mit koji je tvrdio da je Nemačka izgubila Prvi svetski rat zbog Nemačke revolucije, a ne zbog vojnog poraza. Sa druge strane, radikalni komunisti, poput Spartakističke lige su želeli da sruše vladavinu kapitalista. Paravojne odrede je osnovalo nekoliko partija i dogodila su se brojna politička ubistva. Pripadnici paravojnih odreda su zastrašivali glasače i širili nasilje i bes među masama, koje su patile od visoke nezaposlenosti. Nakon nekoliko neuspešnih vlada, predsednik Paul fon Hindenburg, pod pritiskom desničarskih savetnika, postavio je Adolfa Hitlera za kancelara Nemačke 30. januara 1933. godine.

Treći rajh (1933—1945)[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Nacistička Nemačka

Dana 27. februara 1933. zapaljen je Rajhstag, što su nacisti iskoristili da ukinu neka osnovna ljudska prava. Ukaz o odobrenju iz 1933. je dozvolio je Hitlerovoj vladi da sama donosi zakone bez učešća Rajhstaga. Serijom poteza i zakona Nemačka je pretvorena u centralizovanu totalitarnu državu. Industrija je bila pažljivo regulisana kvotama i zahtevima kako bi se usmerila ka nivou ratne proizvodnje. Nemačka vojska je 1936. ušla u demilitarizovanu Rajnsku oblast, a politika „zadovoljavanja“ britanskog premijera Nevila Čemberlena se pokazala neprikladnom. Ohrabren time, Hitler je od 1938. vodio politiku ekspanzionizma kako bi uspostavio Veliku Nemačku. Da bi izbegao vođenje rata na dva fronta, Hitler je zaključio Sporazum Ribentrop-Molotov sa Sovjetskim Savezom.

Rastuće napetosti zbog nacionalizma, militarizma i teritorijalnih pitanja su doveli do nemačke invazije Poljske 1. septembra 1939, a Ujedinjeno Kraljevstvo i Francuska su dva dana kasnije objavile rat Nemačkoj, što je označilo početak Drugog svetskog rata. Nemačka je brzo uspostavila direktnu ili indirektnu kontrolu nad većim delom Evrope.

Berlin u ruševinama 1945.

Dana 22. juna 1941. Hitler je prekršio sporazum sa Sovjetskim Savezom otvaranjem Istočnog fronta napavši Sovjetski Savez. Ubrzo nakon japanskog napada na Perl Harbor, Nemačka je objavila rat Sjedinjenim Državama. Iako je nemačka vojska u početku brzo napredovala kroz Sovjetski Savez, bitka za Staljingrad je bila prekretnica Drugog svetskog rata. Kasnije je nemačka vojska počela povlačenje na Istočnom frontu. Iskrcavanje na Normandiji je bila prekretnica na Zapadnom frontu, kada su se Saveznici iskrcali na obali Normandije i brzo napredovali u teritoriju pod kontrolom Nemaca. Dana 8. maja 1945. nemačka se predala pošto je Crvena armija zauzela Berlin.

U onome što će kasnije postati poznato kao holokaust, Treći rajh je vodio državnu politiku kojom je podjarmio mnoge delove društva: Jevreje, komuniste, Rome, homoseksualce, masone, političke protivnike i nesposobne. Tokom vladavine nacista, oko 11 miliona ljudi je ubijeno u holokaustu. Drugi svetski rat i nacistički genocid su odgovorni za smrt 35 miliona ljudi u Evropi.

Okupacija, podela i ujedinjenje (1945—1990)[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Zapadna Nemačka i Istočna Nemačka
Okupacione zone okupirane Nemačke iz 1947, sa teritorijama istočno od linije Odra-Nisa koje su dodeljene Poljskoj ili Sovjetskom Savezu, uz protektorat Sar i podeljeni Berlin.

Drugi svetski rat je za posledicu imao smrt od skoro deset miliona nemačkih vojnika i civila, teritorijalne gubitke i proterivanje nekoliko miliona Nemaca iz bivših istočnih delova Nemačke i istočnoevropskih zemalja i uništenje mnogih velikih gradova. Teritoriju Nemačke i Berlin Saveznici su podelili u 4 okupacione zone. Sektori koje su kontrolisale Sjedinjene Države, Francuska i Ujedinjeno Kraljevstvo su ujedinjeni 23. maja 1949. u Saveznu Republiku Nemačku i Zapadni Berlin. Dana 7. oktobra 1949. od sovjetske zone stvorena je Nemačka Demokratska Republika. Istočni i zapadni delovi Nemačke su za svoje glavne gradove izabrali Istočni Berlin i Bon. Međutim, Zapadna Nemačka je proglasila status Bona kao glavnog grada privremenim rešenjem[9], kako bi istakla svoj stav da je podela države samo veštački status kvo koji će se okončati jednog dana.

Zapadna Nemačka, koja je uspostavljena kao liberalna parlamentarna republika sa socijalnom tržišnom privredom, se svrstala uz Sjedinjene Države, Ujedinjeno Kraljevstvo i Francusku. Država je uživala dugi ekonomski razvoj od početka 1950ih. Zapadna Nemačka je postala članica NATO pakta 1955. i bila je osnivač Evropske ekonomske zajednice 1958. godine. Sa druge strane, Istočnu Nemačku je okupirao Sovjetski Savez, a od maja 1955. ona je postala njegov saveznik. Istočna Nemačka je postala autoritativna država sa sovjetskim stilom planske privrede, međutim, njeni stanovnici su bežali na zapad zbog političkih sloboda i ekonomskog napretka. Berlinski zid, koji je podignut 1961. kako bi sprečio Istočne Nemce da beže u Zapadnu Nemačku, postao je simbol Hladnog rata. Ipak, napetosti između Istočne i Zapadne Nemačke su malo popustile početkom 1970ih istočnom politikom zapadnonemačkog kancelara Vilija Branta, koja je u sebe uključivala „de facto“ prihvatanje nemačkih teritorijalnih gubitaka u Drugom svetskom ratu.

Berlinski zid ispred Brandenburške kapije ubrzo po otvaranju 1989.

U svetlu rastuće migracije Istočnih Nemaca u Zapadnu Nemačku preko Mađarske i masovnih demonstracija tokom leta 1989, vlasti Istočne Nemačke su neočekivano olakšale pogranična ograničenja u novembru te godine, dozvolivši građanima Istočne Nemačke da putuju na zapad. Iako je planirano da otvaranje granice bude ventil koji će očuvati Istočnu Nemačku kao državu, ono je zapravo ubrzalo reformske procese u Istočnoj Nemačkoj, što je konačno okončano Sporazumom „dva plus četiri“ 12. septembra 1990. i ujedinjenjem Nemačke 3. oktobra 1990. godine. Pod uslovima tog sporazuma, četiri okupacione sile su se odrekle svojih prava i Nemačka je povratila potpuni suverenitet. Po Ukazu Bon-Berlin, koji je parlament usvojio 10. marta 1994, za glavni grad ujedinjene države izabran je Berlin, dok je Bon stekao status saveznog grada zadržavši nekoliko ministarstava. Prelazak vlade u Berlin je okončan 1999. godine.

Od ujedinjenja, Nemačka je preuzela vodeću ulogu u Evropskoj uniji i NATO paktu. Nemačka je slala svoje vojnike u akciju NATO pakta protiv Jugoslavije 1999. i potonju misiju na Kosovo i Metohiju. Takođe je poslala svoju vojsku u Avganistan kao deo napora NATO pakta da osigura bezbednost u toj državi nakon zbacivanja Talibana. Obe ove akcije su bile kontroverzne, pošto je Nemačkoj posle Drugog svetskog rata dozvoljeno da koristi svoju vojsku samo u odbrambene svrhe, ali ih je glasanje u parlamentu legalizovalo kao mirovne misije.

Politika[uredi]

Zgrada Rajhstaga, sedište nemačkog parlamenta Bundestaga

Nemačka je ustavna savezna republika, čiji se politički sistem zasniva na Ustavu iz 1949. godine (Grundgesetz – osnovni zakon). U njoj vlada parlamentarni sistem u kojoj kancelar igra najvažniju ulogu, a koga bira parlament.

Parlament - Bundestag (Bundestag), se bira svake pete godine kombinovanim sistemom neposrednog i proporcionalnog biranja. Šesnaest pokrajina predstavlja federalni nivo Bundesrata (Federalni savet), koji je izazvao mnogo polemika na račun odnosa sa Bundestagom zbog neusaglašenosti prilikom donošenja odluka i jednog i drugog tela, što politički sistem čini vrlo komplikovanim.

Funkcija šefa države je poverena predsedniku, kome je ograničena moć odlučivanja na ceremonijalne i reprezentativne dužnosti. Ali on ima pravo da odbaci potpisivanje zakona i da ga vrati nazad u parlamentarnu proceduru. Pored toga zadužen je za raspisivanje izbora i raspuštanje parlamenta (Bundestag). Predsednika biraju parlament (Bundestag) i savezni savet (Bundesrat) zajedno. A taj skup za izbor predsednika se zove savezni skup (Bundesversammlung).

Sudsku vlast uključuje Savezni ustavni sud Nemačke (Bundesverfassungsgericht), Savezni vrhovni sud (Budesgerichtshof), Savezni administrativni sud (Bundesverwaltungsgericht) i nekoliko saveznih sudova, odgovornih za kontrolisanje nižih sudova. Svi niži sudovi su osnovani od strane saveznih država.

Kao članica Evropske unije, Nemačka podleže i evropskim sudovima. Tu je pre svega Evropski sud u Luksemburgu (Europäischer Gerichtshof).

Nemačke države (republike)[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Nemačke države

Nemačka je podeljena u šesnaest pokrajina-država (republika) (u Nemačkoj se njih 13 nazivaju Bundesländer, a Bavarska, Saksonija i Tiringija - Freistaat), koje su podeljene u 313 okruga i 116 autonomnih gradova.

Nemačke države (republike)
Države (republike) Glavni grad Na nemačkom
1 Coat of arms of Baden-Württemberg (lesser).svg Baden-Virtemberg Štutgart Baden-Württemberg Stuttgart
2 Bayern Wappen.svg Bavarska Minhen Freistaat Bayern München
3 Coat of arms of Berlin.svg Berlin Berlin Berlin Berlin
4 Brandenburg Wappen.svg Brandenburg Potsdam Brandenburg Potsdam
5 Bremen Wappen(Mittel).svg Bremen Bremen Freie Hansestadt Bremen Bremen
6 Coat of arms of Hamburg.svg Hamburg Hamburg Freie und Hansestadt Hamburg Hamburg
7 Coat of arms of Hesse.svg Hesen Visbaden Hessen Wiesbaden
8 Coat of arms of Mecklenburg-Western Pomerania (small).svg Meklenburg-Zapadna (prednja) Pomeranija Šverin Mecklenburg-Vorpommern Schwerin
9 Coat of arms of Lower Saxony.svg Donja Saksonija Hanover Niedersachsen Hannover
10 Coat of arms of North Rhine-Westfalia.svg Severna Rajna-Vestfalija Diseldorf Nordrhein-Westfalen Düsseldorf
11 Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg Rajna-Palatinat Majnc Rheinland-Pfalz Mainz
12 Wappen des Saarlands.svg Sarland Sarbriken Saarland Saarbrücken
13 Coat of arms of Saxony.svg Saksonija Drezden Freistaat Sachsen Dresden
14 Wappen Sachsen-Anhalt.svg Saksonija-Anhalt Magdeburg Sachsen-Anhalt Magdeburg
15 Coat of arms of Schleswig-Holstein.svg Šlezvig-Holštajn Kil Schleswig-Holstein Kiel
16 Coat of arms of Thuringia.svg Tiringija Erfurt Freistaat Thüringen Erfurt

Privreda[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Privreda Nemačke
50 Evrocenta, na kome se nalazi Brandenburška kapija‒simbol ujedinjenja Nemačke

Nemačka je četvrta po veličini privredna sila na svetu posle SAD, Kine i Japana, ali ekonomski daleko najjača država Evrope. Deo je najveće svetske privrede – Evropske unije.

Dojče telekom je danas, posle Vodafona najveći operater mobilne telefonije u Evropi. Prisutan je u 11 evropskih zemlja u kome veoma uspešno posluje.

Nemačka je bogata i tehnološki veoma jaka. Njena privreda je osetila teškoće tokom 90-ih godina. Iako je spoljna trgovina vrlo uspešna, nezaposlenost je jedan od glavnih problema poslednjih decenija. Modernizacija i pripajanje privrede Istočne Nemačke ispostavio se kao skup i dugoročan problem, sa godišnjem transferom sa zapada na istok u iznosu od oko 70 milijardi dolara. Nemačko stanovništvo je u evropskom proseku staro, ali kombinacija sa visokom stopom nezaposlenosti, doprinelo je da se teret troška za socijalno osiguranje uveća. Strukturalna krutost na tržištu radne snage, uključujući stroge propise u deljenju plata na nacionalnom nivou, učinili su nezaposlenost hroničnim problemom. Lokalna tržišta doživljavaju probleme, prvenstveno zbog socijalnih beneficija. Smanjenje poreza na dobit i dohodak u 2001. godini nije sprečilo pad u spoljnotrgovinski razmeni.

Nemačka privreda se, posle decenije stagnacije, polako oporavlja. Kao jedna od najmnogoljudnijih članica EU-a, sa potrošačima koji važe kao štedljivi, raspolaže velikim brojem diskontnih supermarketa, koji su, da bi izbegli visoke troškove posrednika, u stalnoj potrazi za što jeftinijim direktnim dobavljačima. Ipak, i pored toga što nastoje da imaju niske cene u nabavci, svi lanci supermarketa zahtevaju visok kvalitet i preciziran poslovni odnos koji predstavlja jedan od najbitnijih faktora za saradnju sa nemačkim preduzećima. Industrijska roba se kupuje, uglavnom, preko velikih posrednika. Što se maloprodaje tiče, pet vodećih firmi drže ⅔ tržišta. Tu su, pored starih, prepoznatljivih kompanija, kao što su EDEKA, Aldi, Špar itd. i novi lanci supermarketa, kao što su Lidl, Metro ili Reve. Ova grana ima godišnji obrt od preko 400 milijardi evra.[traži se izvor od 05. 2013.] O veličini i značaju prodaje u nemačkim supermarketima govori i činjenica da u Nemačkoj na milion stanovnika postoji 250 supermarketa.

Kao deo zajednice EU-a, Nemačka ima važnu poziciju i u Evropi. Nemačka je mnogim zemalja Evrope najvažniji partner u uvozu. Nemačka najviše izvozi mašine, vozila, hemikalije, metale, industrijske proizvode, prehrambene proizvode, kao i tekstil. Najvažnija privredna grana Nemačke su usluge. U tercijarnom sektoru radi najveći broj zaposlenih (71%).[traži se izvor od 05. 2013.] Glavni sektori su trgovina, zdravstvo i obrazovanje, kao i sektor osiguranja u kome su mnoge nemačke osiguračke kuće najpoznatije na svetu.

Bruto nacionalni dohodak (nominalno) Nemačke, 2013. godine, iznosio je oko 3,636 milijardi dolara, te 40,007 dolara po glavi stanovnika (mereći paritetom kupovne moći).[10] Inflacija prema izvorima iz 2014. godine, iznosila je 1,04 %[11]

Vista-xmag.png Pogledajte i članak Turizam Nemačke

Demografija[uredi]

Nemačka ima preko 80 miliona stanovnika. Najveći gradovi Nemačke su:

Mapa Nemačke sa gradovima

Oblast sa najvećom koncentracijom stanovništva je Rajna-Rur sa 11.785.196 stanovnika.

U Nemačkoj živi 6,75 miliona stranih državljana, u koje spadaju izbeglice, inostrani radnici (Gastarbeiter) i njihove porodice. Doseljavanjem se stvorila i znatna turska manjina sa oko 2 miliona građana. Ostale značajne manjine su Rusi, Italijani i Poljaci.

Na severu živi danska manjina, dok u saveznim državama Saksonija i Brandenburg živi malobrojna slovenska manjina po imenu Lužički Srbi. Frigijski jezik, koji se smatra najsrodnijim engleskom, govori kao maternji oko 12.000 ljudi u Nemačkoj. U seoskim područjima severne Nemačke raširen je takozvani „niskonemački“ jezik.

Nemačka je među prvim zemljama u svetu po obrazovanju, tehnološkom razvitku i privrednoj proizvodnji. Od kraja Drugog svetskog rata, broj mladih koji upisuju fakultete porastao je više od tri puta, a zanatske i tehničke škole u Nemačkoj spadaju u sam svetski vrh. S prihodima od 25.000 evra po glavi stanovnika, Nemačka je društvo srednje klase. Širokogrudan sistem socijalnog osiguranja omogućuje besplatno zdravstvo, naknade za nezaposlenost i ostale socijalne prednosti. Nemci su veliki turisti - svake godine milioni Nemaca putuju u inostranstvo.

Nemačka je glavni cilj političkih i ekonomskih begunaca iz mnogih zemalja u razvoju.

Religije[uredi]

Nemački ustav, Grundgesetz, jamči slobodu vere i veroispovijesti, te kaže da se niko ne sme diskriminisati zbog vere.

Katoličanstvo je bila glavna religija u Nemačkoj do 16. veka, kad je reformacija drastično promenila stanje. Martin Luter se 1517. suprostavio katoličkoj crkvi i osnovao protestantizam. Danas većina protestanata u Nemačkoj spada u Nemačku evangelističku crkvu.

Oko 30% stanovnika su protestanti i oko 30% katolici, 30% onih koji se nisu izjasnili kao vernici.

Preostalih 10% stanovništva čini 3.3 miliona muslimana, 1.2 miliona pravoslavaca, milion ostalih hrišćana, milion članova zajednica s posebnim statusom, milion članova novih religioznih pokreta, milion članova duhovnih zajednica, 150.000 Jevreja, 150.000 budista i 100.000 hinduista.


Najveći gradovi[uredi]

U Nemačkoj postoji šest milionskih gradova. Najveći grad je Berlin, a slede ga Hamburg i Minhen. Najveća konurbacija je oblast Rajna-Rur (oko 12 miliona stanovnika) u kojoj se nalaze gradovi Diseldorf, Keln, Esen, Dortmund, Duizburg i Bohum.

Berlin
Berlin
Hamburg
Hamburg
Minhen
Minhen

Poredak Grad / Država Populacija

Keln
Keln
Frankfurt na Majni
Frankfurt na Majni
Štutgart
Štutgart

1 Berlin 3.439.100
2 Hamburg 1.769.117
3 Minhen / Bavarska 1.330.440
4 Keln / Severna Rajna-Vestfalija 998.105
5 Frankfurt na Majni / Hesen 671.927
6 Štutgart / Baden-Virtemberg 600.068
7 Diseldorf / Severna Rajna-Vestfalija 586.217
8 Dortmund / Severna Rajna-Vestfalija 581.308
9 Esen / Severna Rajna-Vestfalija 576.259
10 Bremen 547.685
11 Hanover / Donja Saksonija 520.966
12 Lajpcig / Saksonija 518.862
13 Drezden / Saksonija 517.052
14 Nirnberg / Bavarska 503.673
15 Duizburg / Severna Rajna-Vestfalija 491.931
SSBN (2009)[12]


Nauka i kultura[uredi]

Albert Ajnštajn

Nemačka je mnogo doprinela svetskoj nauci i kulturi.

Među najznačajnije nemačke naučnike spadaju fizičari: Ajnštajn, Plank i Hajzenberg. Zatim, matematičari: Lajbnic, Gaus i Hilbert, astronom Kepler, lingvisti braća Grim, biolozi Koh, Erlih i mnogi drugi.

Čuveni nemački pronalazači su: Gutenberg, Rentgen, Simens i Cepelin.

Značajni nemački kompozitori su Betoven, Bah, Hendl, Brams i Vagner; slikari Direr, Holbajn i Ernst; arhitekti Nojman, Gropijus i Van der Roe.

Ludvig van Betoven

Mnogi velikani nisu bili Nemci po savremenim kriterijumima, ali su stvarali u okviru nemačke kulture, npr. Mocart, Kafka i Nikola Kopernik.

Nemački jezik, koji ima mnogo dijalekata, u 19. veku je bio lingua franca srednje, istočne i severne Evrope, a i danas se uči širom sveta kao jedan od najvažnijih jezika. Najvažnija institucija za promociju nemačkog jezika i kulture je Geteov institut sa 128 filijala širom sveta.

Odnedavno se Nemačka vratila na svetsku kulturnu scenu u velikom stilu, s preporođenim Berlinom, te novom muzikom i umetnošću. Između ostalog, u filmu i književnosti postoji jak trend da se obrađuju teme vezane uz nemačko ujedinjenje.

Književnost i filozofija[uredi]

Nemačka književnost se može pratiti do srednjeg veka i radova pisaca kao što su Valter fon der Fogelvajde i Volfram fon Ešenbah. Poznati klasični nemački pesnici i pisci su Johan Volfgang Gete, Fridrih Šiler, Gothold Efrajm Lesing i Teodor Fontane. Kolekcije narodnih priča koje su objavili braća Grim je popularisala nemački folklor u svetu. Uticajni pisci iz 20. veka su Gerhart Hauptman, Herman Hese, Hajnrih Bel, Hajnrih Hajne, Tomas Man, Bertolt Breht i Ginter Gras.

Nemačka filozofija je istorijski značajna. Značajni su doprinosi Gotfrida Lajbnica racionalizmu i Imanuela Kanta filozofiji prosvetiteljsva. Johan Gotlib Fihte, Georg Vilhelm Fridrih Hegel i Fridrih fon Šeling su utemeljili klasični nemački idealizam, a Artur Šopenhauer metafizički pesimizam. Karl Marks i Fridrih Engels su formulisali komunističku teoriju, Fridrih Niče je razvio perspektivizam. Gotlob Frege je doprineo razvoju analitičke filozofije, Martin Hajdeger je doprinuo svojim radovima o Biću, a Frankfurtska škola Maksa Horkhajmera, Teodora Adorna, Herberta Markuzea i Jirgen Habermasa je bila posebno uticajna.

Reference[uredi]

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :